‘Zijn we in honderd jaar tijd dan echt niets wijzer geworden?’

Docent Jacob Eikelboom schrijft elke twee weken een column over het verwarrende leven op en rond de hogeschool. Deze keer ontmoet hij een toerist in Boedapest. Samen met hem bespreekt hij de staat van Europa aan de hand van een verdrietig, duister Disneyverhaal.

Enkele maanden per jaar verblijf ik in Boedapest. Naast werken breng ik veel tijd door op terrassen. Tijdens zo’n terrasbezoek raak ik in gesprek met een Britse toerist, James.

Na wat praatjes over lokaal bier en restaurants, gaat het al snel over politiek en over de positie van minderheden in Hongarije. Iedereen in Londen zegt dat het hier voor homo’s en Joden erg guur is, zegt hij. Eigenlijk is hij aan het gissen of hij op zichzelf moet letten, blijkt niet veel later.

Ik vertel dat het dagelijks leven in Boedapest best vrij en aangenaam is vergeleken met veel andere Europese hoofdsteden. Mijn man en ik worden hier op straat minder geconfronteerd met haat en uitsluiting dan in Amsterdam, vertel ik hem. Niet de Hongaar, maar de regering van Orbán hier is het probleem. Die gebruikt minderheden als klassieke zondebok. Eerst waren de Joodse globalisten doelwit, nu zijn homoseksuele pedofielen aan de beurt.

Het is best uitzonderlijk dat ik iets vertel over mijn achtergrond, zegt James

Ik vraag naar zijn ervaringen in Londen. Het is best uitzonderlijk dat ik iets deel over mijn achtergrond, antwoordt James. Ik vertel in London nooit aan iemand dat ik Joods ben. En dat doe ik uit lijfsbehoud. Dat ik homo ben, verzwijg ik ook regelmatig. Toen ik uit de kast kwam op mijn achttiende zei een docent na de les dat ik ziek was en kon genezen als ik wilde.

En jij hoort in London dat Boedapest bevolkt wordt door antisemieten en homofoben, gooi ik hem voor de voeten. We moeten er samen wrang om lachen.

Is heel Europa niet bevangen door haat en uitsluiting? Mensen die als rechts worden afgeschilderd zouden niet van moslims houden en wel van vliegtuigen, mensen die als links worden afgeschilderd niet van Joden en wel van treinen. Met alle polariserende gevolgen van dien, is zijn ietwat cynische samenvatting van de staat van Europa.

Ken je Bambi, vraag ik hem. Uit mijn kindertijd, antwoordt hij. Hoezo? Bambi gaat over het grimmige beeld dat jij schetst, maar dan honderd jaar geleden. De auteur van Bambi is hier in Boedapest geboren.

Het treurige eind van Bambi is zorgvuldig door Disney weggepoetst

Bambi is geen zoet Disneyverhaal voor kinderzieltjes. Het is een volwassen verhaal over de gevolgen van haat en uitsluiting. Schrijver Felix Salten zag de opkomende haat en uitsluiting in Europa en vertaalde dat naar het verhaal van Bambi. Hij beschrijft hoe de herten in hun eigen leefgebied een voor een worden opgejaagd en afgeschoten. Andere dieren in het bos helpen de jagers de herten op te sporen, wat zorgt voor continue angst en onveiligheid.

De moeder van Bambi gaat eraan en ook een neef, die dacht dat hij als belangrijk hert onmisbaar was in het bos. Als zelfs het enorme mannetjeshert met grote geweien wordt afgeschoten, blijft Bambi alleen over. Dat treurige eind, dat is wat mensen kennen en onthouden. De grimmige gebeurtenissen en de waarschuwing die Salten voor ogen had, heeft Disney na aankoop van de rechten zorgvuldig weggepoetst.

Salten deed met Bambi hetzelfde als George Orwell later deed met de roman 1984. Beiden zetten dieren in als metafoor om te waarschuwen voor het totalitaire karakter van het fascisme en communisme. Precies om die reden werd Bambi in 1935 door de nazi’s als Joodse propaganda bestempeld en verboden.

Ga het echte verhaal van Bambi maar eens herlezen, daag ik James uit. Als souvenir aan Boedapest en als reflectie op wat je zojuist zei over de staat van Europa.

Twee weken later krijg ik een appje van James met een foto als bewijs. Hij heeft Bambi gelezen. Je hebt van mijn kinderlijke herinnering een volwassen realiteit gemaakt, schrijft hij erbij. Zijn we in honderd jaar tijd echt niets wijzer geworden?