‘We laten studenten samenwerken zonder ze ooit te leren hoe je dat doet’

Columnist Naïm Asbaâ laat studenten geregeld samen aan opdrachten werken. Zo is dat afgesproken in het curriculum. Maar heeft die formule eigenlijk wel zin, als je studenten nooit léért hoe je samenwerkt? ‘Er zijn uren voor ingeroosterd, maar veel studenten gebruiken die in de praktijk helemaal niet.’

‘Het lukt gewoon niet met mijn groepje.’

De student tegenover me werkt met twee anderen aan een project. Die twee vinden elkaar makkelijk, vertelt hij. Ze overleggen met elkaar, nemen beslissingen en hij hoort soms pas later wat ze hebben afgesproken. Ik vraag of hij dit met zijn groepsgenoten heeft besproken. Niet echt. Of ze aan het begin afspraken hebben gemaakt over de samenwerking. Een beetje.

Mijn gebruikelijke advies ligt al klaar: ga met elkaar in gesprek en maak duidelijke afspraken. Maar tijdens het gesprek merk ik dat deze student eigenlijk niet goed weet hoe hij zo’n gesprek moet voeren. Hij vindt samenwerken lastig. Het zette me aan het denken over iets wat we bij Bedrijfskunde heel normaal vinden.

Ik zie hoe makkelijk een drietal in de praktijk twee plus één kan worden

In de eerste blokken delen we studenten bewust in duo’s en drietallen in. We willen dat ze verschillende klasgenoten leren kennen en niet vanaf dag één alleen samenwerken met mensen die ze zelf hebben uitgekozen. Later mogen ze hun voorkeur voor groepsgenoten aangeven. Een prima uitgangspunt, vind ik nog steeds. Maar we verwachten vervolgens wel dat studenten weten wat ze in zo’n groep moeten doen.

We hebben daarvoor uren in het rooster gezet: samenwerken aan projecten. Er is alleen geen docent bij en aanwezigheid is niet verplicht. Veel studenten gebruiken die uren in de praktijk niet. Ze spreken elkaar op andere momenten of online. En dan wordt samenwerken al snel: ‘Jij doet dit onderdeel, ik doe dat en vrijdag zetten we alles bij elkaar.’ ChatGPT doet de rest.

Dat hoeft geen probleem te zijn. Studenten hoeven echt niet iedere zin van een verslag gezamenlijk te schrijven. Maar veel van wat ik onder samenwerken versta, gebeurt juist vóórdat de taken worden verdeeld. Hoe kom je samen tot een keuze? Wat doe je als je het niet eens bent? Hoe zorg je dat iedereen invloed heeft op wat er gebeurt?

Ook zie ik hoe makkelijk een drietal twee plus één kan worden. Twee studenten kennen elkaar beter en overleggen sneller met elkaar. Voor ze het weten zijn er al beslissingen genomen en mag nummer drie aansluiten. Niemand hoeft daar kwade bedoelingen mee te hebben.

Als docent krijg ik daar weinig van mee. Tijdens mijn lessen loop ik natuurlijk langs de groepjes, maar dan gaat het gesprek meestal over de opdracht. Hoe ver zijn jullie? Lukt het? Wie doet welk onderdeel? Volgens de HvA is het belangrijk dat studenten in het hbo leren luisteren naar elkaar, omgaan met meningsverschillen en feedback geven en ontvangen. Precies die onderdelen van samenwerken krijg ik als docent nauwelijks te zien.

Eerst voordoen en samen oefenen, waarom doen we dat bij samenwerken nooit?

Bij veel andere dingen bouwen we begeleiding bewust af. Eerst voordoen en samen oefenen, daarna steeds meer aan de student overlaten. Scaffolding heet dat, in de onderwijsliteratuur. Waarom doen we dat bij samenwerken zo weinig? We zouden een deel van de projecturen kunnen begeleiden. Niet om voortdurend bovenop studenten te zitten, maar om te kunnen zien wat er in zo’n groep gebeurt en daar feedback op te geven. Later in de opleiding kan die begeleiding verdwijnen.

Alleen: dat vraagt docenturen. En die zijn niet onbeperkt beschikbaar. Als we meer tijd besteden aan het begeleiden van samenwerking, moeten we waarschijnlijk ergens anders tijd weghalen. Dat is uiteindelijk een keuze in het curriculum. Nu hebben we wel uren voor samenwerken ingeroosterd, maar nauwelijks uren om studenten te leren samenwerken.

Daar moest ik aan denken toen de student mijn kamer verliet. Ik had hem verteld dat hij zijn groepsgenoten moest aanspreken en betere afspraken moest maken. Geen verkeerd advies. Maar de volgende keer dat een eerstejaars zegt dat hij niet weet hoe hij met zijn groep verder moet, wil ik iets minder snel denken dat hij dat zelf moet oplossen. Wij hebben hem tenslotte bij die andere twee studenten gezet.

Naïm Asbaâ is docent, studieadviseur en vooruit: een beetje idealist. Sinds 2025/26 is hij columnist voor HvanA. Wil je meer columns van hem lezen? Klik hier voor het overzicht.