Waar is het protest aan hogescholen? ‘Traditie van activisme ontbreekt’

Een vrij Palestina, een vuist tegen de bezuinigingen: op universiteiten vond dit studiejaar het ene na het andere protest plaats. Toch blijft het op hogescholen vaak stil. Hoe komt dat? Zijn studenten minder kritisch of lijkt dat maar zo? ‘Ik denk dat veel HvA’ers bang zijn om als gekkie te worden weggezet.’

Een keffiyeh om zijn nek geslagen, om zijn schouders zijn groene bomberjack. Achterop zijn rug staat de tekst A free state of Palestine on my mind. Wie hem kent, weet niet beter dan dat Abdel Nassiri zo over de Amstelcampus loopt.

Nassiri kan niet anders – hij móét iets. Met zijn uitingen op LinkedIn, deelname aan protesten, het organiseren van bijeenkomsten én het dragen van deze kleding wil hij aandacht voor het leed waartegen de Nederlandse regering zo weinig doet.

‘Ik ben soms bang dat we hier studenten creëren die de wereld accepteren zoals die is’

‘Al in de twaalfde eeuw zag je dat studenten opstonden tegen de autoriteiten: ze kwamen in verzet, omdat ze meer privileges wilden. Machthebbers hoorden het protest aan, zagen in dat die studenten inderdaad best nuttig waren en gaven ze hun bestaansrecht. Als je het zo bekijkt, zijn veel universiteiten dóór protest ontstaan.’

In de jaren zestig van de twintigste eeuw kwam de protestcultuur aan universiteiten – zoals in de hele maatschappij – verder tot bloei. Terwijl het hbo nog amper bestond, woedde het debat aan de uni steeds heviger. Niet alleen over zaken die de universiteit zelf aangingen, ook over misstanden ver weg.

‘Denk bijvoorbeeld ook aan de apartheidsbeweging van Zuid-Afrika, eind jaren tachtig. Net zoals activistische studenten nú eisen dat de banden met Israëlische instellingen worden verbroken, gingen tóén stemmen op om de banden met Zuid-Afrika te verbreken. De rode lijn hierin lijkt mij het kritische denken aan de universiteit. Het vermogen om naar een situatie in de wereld te kijken en tot de conclusie te komen: dit kan zo langer niet.’

Padafhankelijkheid
Maar hogescholen zeggen toch ook dat ze ‘kritische professionals’ opleiden? Waar is hier dan de cultuur van activisme en protest? Nassiri vraagt zich af hoe veel ervan waar is, dat ‘kritische’ opleiden aan de HvA. ‘Ik ben soms bang dat we hier eerder studenten creëren die de wereld accepteren zoals-ie nou eenmaal is.’

‘HvA’ers zijn echt wel betrokken en kritisch, je ziet dat alleen niet zo terug op de campus’

Zo ver wil Jacquelien van Stekelenburg, hoogleraar Sociale verandering en conflict aan de Vrije Universiteit, niet gaan. Zij sluit zich aan bij wat Tervoort beschrijft en noemt dit ‘padafhankelijkheid’: keuzes die in het verleden zijn gemaakt, zijn van invloed op het heden.

‘Aan de UvA zijn in het verleden inderdaad al heel veel protesten geweest’, legt ze via Teams uit. ‘Daardoor zit het actievoeren nu in de identiteit van deze universiteit, met netwerken waarbinnen mensen veel ervaring hebben opgebouwd met demonstreren’. Die traditie is er niet in het hbo.

Van Stekelenburg wijst daarnaast op de sterke banden van universiteiten met het buitenland. ‘Als er iets geglobaliseerd is, dan zijn het wel de academische netwerken. Wat je vaak ziet – ook nu met de Palestina-protesten – is dat issues die op buitenlandse universiteiten spelen, meestal overspringen op de onze. Bij hogescholen zijn die internationale banden veel minder sterk ontwikkeld.’ Ook de studentenpopulatie is belangrijk, zegt Van Stekelenburg. ‘University Colleges (zoals AUC in Amsterdam, red.) zijn wat dat betreft interessant. Als ergens wel fel geprotesteerd wordt, dan is het daar. Deze colleges, die er minder lang zijn dan het hbo, bestaan grotendeels uit internationale studenten.’ Aan de HvA is slechts vier procent van de studenten international. Hoe meer internationale banden, hoe meer protest?

Ooit wel?
Gaan we ooit meer solidariteitsacties of zelfs bezettingen meemaken op de HvA? Die kans zit erin, al heeft niemand hierin de glazen bol. Van Stekelenburg wijst op een onderzoek van het CBS, waaruit blijkt dat ook hbo’ers de laatste jaren steeds vaker meedoen aan politieke acties. ‘Mogelijk bieden die ervaringen een eerste stap om het ook eens aan de hogeschool zelf te doen.’

Vlak de hbo’er in ieder geval niet uit, zegt Brian de Graaff, een student aan de lerarenopleiding maatschappijleer. Hij kent genoeg medestudenten van de HvA die zich druk maken om wat er in de wereld gebeurt. ‘In TikToks leverden ze ongezouten kritiek op het beleid van het kabinet-Schoof. Of ze delen nieuws en memes via hun Instagram stories over de verschrikkingen in het Midden-Oosten.’

Je ziet die reuring alleen nog niet zo terug op de campus en dat vindt Brian soms wel jammer. ‘Zeker als het gaat om thema’s die ons als HvA-student direct raken – zoals de bezuinigingen – zou er vaker actie mogen zijn, vind ik. Als je iets in beweging wil krijgen zal het toch een beetje moeten schuren.’

Waarom dat nog niet gebeurt? Misschien is het wel angst, zegt Brian. ‘De stap naar een demonstratie voelt kennelijk nog te spannend op de HvA. Ik denk dat er angst is om als ‘‘gekkie’’ te worden weggezet.’ Nassiri herkent dit: ‘Ook veel medewerkers zijn bang. Die angst wegnemen vraagt tijd, maar de rol van de HvA zelf is daarin ook belangrijk. Laten we die niet bagatelliseren. Ik ken genoeg HvA’ers die online iets kritisch hadden geplaatst om vervolgens van een leidinggevende te horen dat ze die post weg moesten halen. Ik vind dat we dát ook moeten benoemen, maar goed… misschien heb ik zelf de luxe om zoiets te kunnen zeggen.’