De toekomst van de vreemde talen: hoe verder met Duits en Frans?
Pexels
Wie wil er nog Duits en Frans leren?
Minder leerlingen die de vakken kiezen, minder leraren die er les in geven: de vreemde talen Duits en Frans zitten al jaren in een negatieve spiraal. Welke toekomst is er voor deze talen, nu ook bezuinigingen in het hoger onderwijs een dreiging vormen? ‘We willen niet dat deze vakken ten onder gaan.’
Nee, aan passie voor het vak bij hen geen gebrek, aan goede ideeën om Duits populairder te maken ook niet. Zet tweedejaarsstudenten Alice Zwarthoed, Max van Strien, Rosa van der Tas en Julian Smith om een tafeltje en je krijgt haast zin om zelf leraar Duits te worden.
Heen en weer gaat het gesprek, over de passie voor Duits, de meerwaarde van andere talen, de leuke ‘activerende’ spelvormen die je kunt doen als leraar in de klas en de leraar die ze zelf vroeger hadden. Of het nu om de relatie met onze oosterburen gaat of de cognitieve lijntjes in je achterhoofd: deze studenten leggen je zo uit waarom Duits een belangrijke taal is.
‘Maar ja, je zit hier dan ook met vier liefhebbers van taal’, zegt Alice. De anderen knikken instemmend, ze raakt de spijker op de kop. Dan klinkt er opeens ook berusting.
Onder druk
Want waar zijn die liefhebbers van de vreemde talen? Het worden er steeds minder. Niet alleen Duits staat aan alle kanten onder druk, ook het Frans is steeds minder populair.
Hogescholen denken na over scenario’s waarbij je met elkaar afspreekt welke opleidingen je wel en niet meer aanbiedt
Het gevolg? Terwijl op middelbare scholen de tekorten aan leraren steeds groter worden, verwelkomen de lerarenopleidingen voor deze vakken steeds minder studenten. Het aantal studenten dat op hogescholen instroomt om leraar Duits of Frans te worden loopt al jaren gestaag terug, terwijl de opleidingen tien jaar geleden al relatief klein waren.
Beeld: HvanA | (vlnr) Rosa van der Tas, Julian Smith, Alice Zwarthoed en Max van Strien
Op middelbare scholen kiezen steeds minder leerlingen ervoor om eindexamen te doen in de vakken, waardoor minder leraren worden opgeleid, waardoor minder leraren voor de klas komen te staan, waardoor minder leerlingen voor de vakken kiezen. Ziehier, enigszins platgeslagen, de negatieve spiraal waarin men zich bevindt.
Bezuinigingen
Met de bezuinigingen in het hoger onderwijs is er een extra dreiging bijgekomen. Linda Chaudron-Hoogenboom, opleidingsmanager van de tweedegraads lerarenopleidingen (talen en maatschappijvakken) en Susanne Görlich, teamleider bij Duits en Frans, zijn iets verderop in het Kohnstammhuis aangeschoven om de situatie te bespreken.
Terugloop
Het aantal ingeschreven studenten bij de lerarenopleidingen Frans (op alle hogescholen) liep tussen 2019 en 2024 terug van 563 naar 373, blijkt uit de cijfers van Vereniging Hogescholen.
Bij Duits ging het nog een stuk harder. Stonden er in 2019 nog 913 studenten ingeschreven bij de tweedegraads opleidingen Duits, in 2024 ging het nog maar om 493 studenten. In 2017 besloot Hogeschool InHolland te stoppen met de opleidingen. Universiteiten denken er inmiddels ook over na om taalopleidingen te stoppen of samen te voegen.
Voorlopig is nog geen sprake van een doemscenario, zegt Chaudron-Hoogenboom. ‘Mede dankzij de extra middelen die we van het College van Bestuur krijgen, kunnen we de opleidingen in de lucht houden. Het is en blijft de ambitie van onze faculteit om het brede palet aan opleidingen in stand te houden. We voelen de verplichting om het hele gebied rondom Amsterdam te bedienen van leraren.’
‘Tegelijkertijd wordt de pijn van de bezuinigingen gevoeld’, aldus de opleidingsmanager. Hogescholen denken inmiddels over scenario’s na waarbij ze met elkaar afspreken welke lerarenopleidingen ze wel en niet meer aanbieden. ‘Al is dat ook niet ideaal: je wilt immers niet dat het tekort aan leraren in een specifieke regio oploopt.’
‘Alles is Engels, tegenwoordig. Waarom zou je dan nog Frans of Duits gaan leren?’
Wat dan wel? Görlich wijst erop dat verdere ‘samenvoeging’ van de opleidingen aan de HvA ook haast niet mogelijk is. ‘De talenopleidingen zijn al ontzettend met elkaar verweven.’ Studenten van de lerarenopleidingen Duits, Frans en ook Engels volgen op de HvA al veel lessen samen. ‘Dat is noodgedwongen zo ontstaan’, zegt Görlich, ‘al heeft het ook voordelen. Je treedt wat meer buiten je eigen bubbel en ontwikkelt een meertalig perspectief.’
Nut
Er zijn veel ideeën – uiteindelijk begint het op school. Het gaat erom dat de talen weer gaan ‘leven’, zeggen zowel de managers als de studenten. Volgens student Rosa is het nut van een taal als Duits nu vaak gewoon niet duidelijk genoeg. ‘Alles is Engels, tegenwoordig. De meeste jongeren hier spreken die taal uitstekend en denken: waarom zou ik dan nog Frans of Duits leren? Wat heb ik daaraan, als ik al met Engels uit de voeten kan?’
Beeld: HvA | Susanne Görlich
Zelf probeert ze de liefde voor het Duits te doen overspringen op haar leerlingen, als ze bij haar stage voor de klas staat. ‘Dan probeer ik leerlingen vaak tussen neus en lippen door even te overtuigen. Dan zeg ik: ik studeer nu zelf Duits, weet je wel hoe leuk dat is?’ Ze moet erbij lachen, want echt makkelijk gaat het nog niet. ‘It’s a work in progress.’
Vakoverstijgend
De vreemde talen moeten voor jongeren weer meer betekenis gaan krijgen, benadrukt Görlich. ‘We willen niet dat deze vakken ten onder gaan.’
Maar dat lukt pas als Duits en Frans meer zijn dan een setje naamvallen en wat handige zinsconstructies. ‘Ik denk dat we te lang geprobeerd hebben de talen te onderwijzen als een instrument, als een soort vaardigheid. Terwijl het pas betekenis krijgt als leerlingen inzien dat het ook met cultuur en een stuk begrip van de wereld te maken heeft.’
‘Vakoverstijgend’ werken zou een van de manieren kunnen zijn om de betekenis van Duits en Frans aan te wakkeren. Laat leerlingen bij geschiedenis bijvoorbeeld leren over de Koude Oorlog, om ze bij de les Duits daar vervolgens een presentatie over te laten geven. ‘Dit gebeurt al wel op middelbare scholen, maar kan nog een stuk meer’, aldus Görlich.
Dat er soms stemmen opgaan om te stoppen met vreemde talen op de middelbare school, gaat er bij deze liefhebbers in ieder geval niet in. En als AI straks in principe alles kan vertalen, dan ook niet?
Beeld: HvA | Linda Chaudron-Hoogenboom
‘Ondenkbaar’, vindt Chaudron-Hoogenboom. ‘Ja, als je taal zou beschouwen als iets plats, dan is het mogelijk je zo’n toekomst zonder Duits en Frans op school voor te stellen. Maar taal gaat over veel meer, het gaat over allerlei nuances in begrip van onszelf, elkaar en onze onderlinge culturele verschillen. Taal is niet alleen maar een trucje.’
Deel dit verhaal op je socials:
Geplaatst door
Eindredacteur bij HvanA. Ik volg en schrijf van alles en luister graag naar de verhalen die je te vertellen hebt. Tips voor zo’n goed verhaal op HvanA? Stuur een mailtje naar benne@hvana.nl.
