Studeren zonder laptop: ‘Ik begon mijn studie al met stress’
Tessel Bruns
Studenten in het Wibauthuis
Een laptop is in het hoger onderwijs allang geen luxe meer. Colleges volgen, aan projecten werken, toetsen maken: het gebeurt grotendeels digitaal. Maar wat als je als student met geldzorgen kampt? ‘Wie geen laptop kan betalen, valt vaak tussen wal en schip.’
‘Ik begon mijn studie al met stress’, zegt Burak Gürpinar, die dit studiejaar startte met de opleiding HBO-ICT Cyber Security aan de HvA. Bij uitstek een opleiding waarbij een laptop onmisbaar is. Toch zat hij de eerste weken zonder.
Het jaar ervoor volgde Burak een taalschakeltraject aan de Vrije Universiteit, ter voorbereiding op het staatsexamen. Daar kon hij een laptop lenen, die hij weer moest inleveren toen het traject afliep. Omdat de uitslag van zijn examen op zich liet wachten, hoorde Burak vier dagen voor de start van zijn nieuwe opleiding pas dat hij was toegelaten tot HBO-ICT.
‘Als ik niet goed aan de slag kon, werd er gezegd dat ik de les maar beter kon verlaten’
‘Toen pas realiseerde ik me dat ik een laptop nodig had, maar ik had nauwelijks tijd om er één te regelen’, vertelt hij. Burak probeerde koortsachtig een oplossing te vinden. Hij nam contact op met het UAF, een organisatie die vluchtelingen ondersteunt en onder andere laptops beschikbaar stelt.
‘Zij vertelden me dat de beoordeling voor het lenen van een laptop nog wel even op zich zou wachten, omdat veel meer mensen een aanvraag hadden gedaan.’ Die tijd had hij niet: het semester was al begonnen.
De eerste twee weken volgde Burak zijn lessen zonder laptop. ‘Ik kon simpelweg niet meedoen. De oplossingen die werden voorgesteld, zoals je telefoon koppelen aan de beamer of computers in de bibliotheek gebruiken, werkten niet goed voor mij. Bovendien zijn de desktops in de bieb helemaal niet geschikt voor de software die we bij HBO-ICT nodig hebben.’
Beeld: Tessel Bruns | Burak Gürpinar
Burak voelde zich onder druk gezet en ervoer veel stress. ‘Als ik niet goed aan de slag kon, werd er gezegd dat ik de les maar beter kon verlaten.’ Ook kreeg Burak te horen niet transparant te zijn over zijn situatie naar medestudenten. ‘Mijn klasgenoten wisten het niet, maar dat hoefde ook niet van mij.’
Tussen wal en schip
Abdelhamid Idrissi, voorvechter van kansengelijkheid en voormalig professor of practice Diversiteit & Inclusie aan de HvA, kent de problematiek maar al te goed. Cijfers over het aantal studenten zonder laptop zijn er niet. ‘Maar wat hier gebeurt, zie ik dagelijks’, zegt hij.
Als oprichter van Stichting Studiezalen spreekt Idrissi regelmatig studenten die geen laptop hebben. ‘Dat geeft stress, en heeft enorme gevolgen voor hun welzijn én hun studieresultaten.’
Hij vertelt dat er voor jongeren tot 18 jaar vaak nog wel iets te regelen valt via gemeenten of fondsen, ‘maar zodra iemand gaat studeren, stopt die ondersteuning vaak. Dat is heel eenzaam en geldt zeker ook voor hbo’ers en wo’ers. Die vallen tussen wal en schip.’
‘Juist voor deze groep moet het eenvoudig zijn om een leenlaptop te krijgen, niet ingewikkeld’
BYOD
Net als veel andere onderwijsinstellingen hanteert de HvA sinds kort een BYOD-beleid (Bring Your Own Device). Studenten worden geacht zelf een laptop mee te nemen om lessen te volgen en toetsen te maken. Wie er geen heeft, kan bij de bibliotheek een leenlaptop aanvragen, maar die zijn bedoeld voor kortdurend gebruik.
Bibliotheekmedewerker Lana van Beek ziet dagelijks hoe groot de vraag is: ‘Vooral in het Wibauthuis en Corry Tendeloohuis worden veel laptops uitgeleend. Ze moeten dezelfde dag weer ingeleverd worden, want er is maar een beperkt aantal beschikbaar en zo blijven ze in circulatie. Alleen in uitzonderlijke gevallen – dan moet een docent of studentendecaan contact opnemen en aangeven dat er sprake is van een noodsituatie – kan een laptop langer worden uitgeleend.’
Beeld: Christa Romp | Abdelhamid Idrissi
Geld geleend
Via de studentendecaan informeerde Burak naar een leenlaptop van de HvA. Dat bleek geen optie. ‘Ik kreeg te horen dat ik alleen een laptop voor langere tijd kon lenen als mijn eigen laptop kapot was. Omdat ik er helemaal geen had, kwam ik überhaupt niet in aanmerking.’
Idrissi komt zelf uit een gezin dat het niet breed had, en waarschuwt dat studenten hierdoor afhaken. ‘Als studenten zelf achter een leenlaptop moeten aanlopen en hierin niet ondersteund worden, denken ze al snel: laat maar. Niet omdat ze ongemotiveerd zijn, maar omdat ze deze stress er niet bij kunnen hebben. Juist voor deze groep moet het eenvoudig zijn om een leenlaptop te krijgen, niet ingewikkeld.’
Uiteindelijk leende Burak geld van een kennis om een laptop te kopen. ‘Ik had geen andere keuze’, zegt hij. Gelukkig wist hij met zijn nieuwe laptop de eerste opdracht net op tijd af te ronden. Het geleende bedrag heeft hij inmiddels terugbetaald.
Idrissi vindt het zorgelijk dat Burak een informele lening moest aangaan. ‘Dit zijn schulden die onzichtbaar zijn voor instanties, wat studenten extra kwetsbaar maakt. Als je later schuldhulp nodig hebt, kun je deze schulden namelijk niet aantonen.’
Een oplosbaar probleem
Wat moet er gebeuren om de ‘laptopkloof’ te dichten? Idrissi: ‘Onderwijs is een basisvoorziening, en onderwijsinstellingen hebben de verantwoordelijkheid om studenten te faciliteren die dit niet kunnen betalen. Dat geldt voor laptops, maar ook voor boeken en ander studiemateriaal.’
Hij nodigt onderwijsinstellingen uit om creatief na te denken. ‘Denk aan refurbished laptops, of leenlaptops voor langere periodes mogelijk maken. Maatwerk per student is daarbij belangrijk. Het gaat erom dat de drempel zo laag mogelijk wordt, en het liefst helemaal verdwijnt.’
‘Ik deel mijn verhaal omdat niet iedere student iemand heeft die kan helpen’
Eerst is erkenning van het probleem nodig, zegt Idrissi. ‘Geef het een gezicht: wie zijn deze studenten, hoe groot is de groep en waar lopen zij tegenaan? Het verhaal van Burak laat zien wat er misgaat. Door zulke verhalen te delen, ontstaat begrip, en als er begrip is, komt er beweging. Het probleem is oplosbaar – maar dan moeten we het wel serieus nemen.’
Burak heeft uiteindelijk een oplossing gevonden, maar de weg ernaartoe was zwaar. ‘Het was een moeilijke periode, maar nu heb ik een eigen laptop en haal ik goede cijfers. Ik deel mijn verhaal omdat niet iedere student iemand heeft die kan helpen. Hopelijk komt er meer aandacht voor studenten in deze situaties en kan ondersteuning in de toekomst sneller en beter worden geregeld.’
Niet alleen financiële ongelijkheid beïnvloedt de mogelijkheden van een student om volwaardig mee te kunnen doen aan digitaal onderwijs, er is ook sprake van een kloof in kennis en participatievermogen. Daarover meer in een volgend artikel van HvanA over dit thema.
