Student Kaylett ging een maand zonder TikTok: ‘Alsof je jeuk hebt, maar niet mag krabben’
Basia Elting
Kaylett op de Business Campus van de HvA
TikTok nam te veel ruimte in op Kayletts dag. De HvA-student deed mee aan een experiment van HvanA en verwijderde de app een maand van haar telefoon. Instagram en Snapchat mochten blijven, met limieten. Wat gebeurt er als de app verdwijnt die je normaal opent zodra er even niets te doen is?
Vrijdag 8 mei: zes uur schermtijd
Aan een tafeltje op de businesscampus laat Kaylett Dwaalster (18) haar schermtijd zien. Gekleurde balkjes vullen het scherm. Gemiddeld zes uur per dag zit ze op haar telefoon. Ruim drie uur daarvan gaat naar TikTok en Instagram. ‘Wow,’ zegt ze. ‘Dit is best confronterend.’
Dat het veel was, wist ze wel. Maar zó veel? Vooral op momenten waarop ze even niets te doen heeft, pakt ze TikTok erbij. In de metro, tussen colleges door, op een vrije middag. En ’s avonds in bed.
‘Even een paar TikTok filmpjes kijken, en dan slapen’, is meestal het plan. Eerst is het leuk. Een grap, een kat, een maker die ze volgt. En dan nog één. En nog één.
Veel avonden lopen zo uit. Na een uur interesseert bijna niets haar nog. Haar hoofd voelt vol, haar lichaam sloom.
Soms is het ineens half drie. Voor de volgende ochtend zet ze alvast een Red Bull in de koelkast.
Maandag 11 mei: de app gaat weg
Een paar dagen later houdt Kaylett haar vinger op het TikTok-icoontje. Het begint te trillen, dan is de app weg.
‘Het voelt een beetje alsof ik afscheid neem van iemand’, zegt ze. ‘Alsof ik een vriendin voorlopig niet meer ga zien.’
Beeld: Basia Elting | Kaylett Dwaalster’
Een maand lang zal Kaylett TikTok niet gebruiken. Instagram en Snapchat blijven, maar met een limiet van dertig minuten per dag. Vooral Snapchat wil ze houden: sommige vrienden spreekt ze alleen daar. Helemaal offline gaan is niet het plan.
‘Op TikTok kiest TikTok wat ik wil kijken’
Een week eerder had Kaylett gereageerd op een oproep van HvanA op Instagram. Studenten die een maand wilden proberen te minderen met social media konden zich melden. ‘Ik wilde eigenlijk al langer minderen’, schrijft ze. ‘Dit is een fijne stok achter de deur.’
Tijdens de maand houdt Kaylett contact via appjes en spraakberichten. Nog geen uur nadat ze TikTok heeft verwijderd, stuurt ze de eerste update: ‘Oké dag 1 en ik wou net TikTok openen 🥲’
Twaalf minuten later is het haar gelukt de app niet opnieuw te downloaden. ‘Maar toch voelt het stom haha.’ Negen minuten daarna: ‘Nu weer 😭’
Maandagavond: jeuk
Die avond stuurt Kaylett een spraakbericht. De eerste dag zit erop. Ze had geen college, was even de stad in en verder vooral thuis. ‘Eigenlijk ging het best prima’, zegt ze.
De tijd die TikTok normaal opslokt, blijft alleen niet leeg. Kaylett kijkt meer YouTube dan anders. Geen shorts, zegt ze, maar video’s van twintig, dertig minuten over geschiedenis en wetenschap. Educatief, noemt ze die. Anders dan korte filmpjes maken ze haar hoofd minder druk.
Ook pakt ze een oude serie weer op: The Nanny. ‘Om de leegte te vullen, denk ik.’ In de metro merkt ze hoe diep de gewoonte zit. Ze pakt haar telefoon, haar duim gaat naar de plek waar TikTok altijd stond. De app is weg. Dan maar The Nanny.
Ze vergelijkt het met jeuk. ‘Herken je dat gevoel dat je jeuk hebt maar niet mag krabben? Zo voelt het.’
‘Ik denk dat het gewoon een dopamine hit is’
Schermvrij is haar eerste dag niet. Ze ruilt de ene vorm van kijken in voor de andere. Toch voelt het anders. Een YouTube-video kiest ze zelf. Een aflevering van The Nanny heeft een begin en een einde. ‘Op TikTok kiest TikTok wat ik wil kijken.’
Vooral ’s avonds merkt ze dat verschil. Haar algoritme begint vaak onschuldig: een grap, een schattige baby, iemand die danst. Daarna kan er ineens iets zwaars volgen, iemand die een mening heeft, iets politieks en beelden van oorlog. ‘Het is niet dat ik dat niet wil zien’, zegt ze. Maar die korte filmpjes maken haar hoofd druk en vol. Daarna slaapt ze slechter.
Donderdag 14 mei: telefoon boven
Kaylett stuurt een spraakbericht vanaf een station in Oostenrijk. Ze is op bezoek bij haar vriend, die daar woont. Op de achtergrond klinken reizigers en omroepberichten.
Het gaat goed, zegt ze. TikTok heeft ze niet opnieuw gedownload. Ook Instagram heeft ze verder weggestopt: niet meer op haar beginscherm, niet meer tussen haar apps. Wie erbij wil, moet via de instellingen zoeken. Voorlopig vindt ze dat te veel gedoe.
Toch is het gemis er nog, vooral op korte momenten. ‘Ik wil gewoon op TikTok scrollen’, zegt ze. ‘Ik denk gewoon een dopamine hit ofzo.’
Wie is Kaylett en wat is haar telefoongedrag?
Kaylett (18) studeert Commerciële Economie aan de Hogeschool van Amsterdam, maar stopt na dit studiejaar. Volgend jaar begint ze aan Interdisciplinaire Sociale Wetenschap aan de Universiteit Utrecht. Door het experiment is ze nieuwsgierig geworden naar de effecten van social media, op zichzelf en op anderen.
Ze kreeg haar eerste telefoon toen ze tien was. TikTok en Instagram volgden twee jaar later. In coronatijd werd haar telefoon belangrijker: vrienden zag ze nauwelijks, contact verschoof naar schermen. Wat begon met dansjes en quarantainefilmpjes, werd later vooral scrollen.
Snapchat gebruikt ze nog altijd om contact te houden, zeker met vrienden in het buitenland. TikTok is minder sociaal geworden, zegt ze. ‘Daar ben ik eigenlijk puur aan het scrollen.’
Met name ’s ochtends blijft de reflex hardnekkig. Dan wordt ze wakker, pakt ze haar telefoon, zoekt ze TikTok en beseft ze dat de app er niet meer is. ‘Dan ga ik maar aan school of een boek lezen.’
‘Mijn ogen en hoofd zijn heel blij’
Dan gebeurt er iets opvallends. Kaylett zit beneden op de bank, haar telefoon ligt boven op haar kamer. Pas als ze later naar boven loopt, ziet ze hem weer liggen. Twee uur, misschien drie, heeft hij daar gelegen zonder dat ze hem miste. ‘Dat gebeurde normaal echt nooit’, zegt ze later in een spraakmemo. ‘Het voelde heel fijn, rustig ook.’
’s Avonds merkt ze het verschil het duidelijkst. Sinds TikTok weg is, schiet ze vlak voor het slapen niet meer langs tientallen korte filmpjes. Soms kijkt ze nog YouTube of The Nanny, vaker zet ze een podcast op: Alledaagse Vragen. ‘Mijn ogen en hoofd zijn heel blij,’ zegt ze.
Ze valt sneller in slaap, denkt ze. Of ze ook beter slaapt, weet ze niet zeker.
Donderdag 21 mei: Polen
In Polen komt Instagram terug, via foto’s. Kaylett is een paar dagen weg met twee vriendinnen en wil delen wat ze samen zien. ‘Ik zette echt elke twee uur wel iets op mijn story.’
Daar stopt het niet. Na het posten kijkt ze wie haar story heeft bekeken. Dan komen de reacties. Voor die reacties opent ze de app nog eens. Eenmaal binnen zijn daar ook de zoekpagina en de reels. ‘Toen werd het wel wat moeilijker.’
Instagram trekt op een andere manier dan TikTok, merkt ze. Niet alleen door filmpjes, maar ook doordat ze wil weten wat anderen doen. ‘Daar ga ik mezelf heel snel weer mee vergelijken’, zegt ze. ‘Dat geeft echt een beetje stress.’
Zondag 24 mei: teruggezogen in negativiteit
TikTok downloadt ze niet opnieuw, ook niet als haar vriendinnen ’s avonds op de bank filmpjes kijken. Kaylett pakt haar boek, een titel die al maanden ongelezen thuis lag. Na vijf dagen is het uit. ‘Dat had ik echt niet verwacht.’
Via Instagram komt ook de stroom terug die ze juist wilde missen. Eerst kleding, een hond, een kat. Daarna kantelt het: vrouwonvriendelijke opmerkingen, iemand die boos is, weer een groep waar iets mis mee is. ‘Dan voel ik me weer een beetje teruggezogen in de negativiteit.’
‘Je gaat veel meer in het echt leven’
Ze vindt die onderwerpen belangrijk, maar volgt het nieuws liever via de NOS-app, op momenten die ze zelf kiest. Op TikTok kwam alles ongevraagd door elkaar: Congo, Trump, oorlog, nog een mening, tussen twee grappen door. ‘Het is wel de realiteit’, zegt ze. ‘Maar je hoeft het niet 24/7 mee te krijgen.’
De laatste week
Na vier weken zit Kaylett weer een stuk meer op Instagram dan ze eigenlijk had afgesproken. TikTok staat nog steeds niet op haar telefoon. En als het aan haar ligt, blijft dat zo. Ook niet in de zomervakantie, zegt ze, als vrienden om haar heen filmpjes kijken. ‘Ik voel me er wel beter door.’
Perfect was de maand niet, vindt Kaylett. ‘Ik tekende niet ineens elke avond, schilderde niet en keek nog steeds series.’ Snapchat was nooit helemaal weggeweest. Toch merkte ze verschil. In Polen las ze een boek uit dat al maanden lag te wachten. Ze stelde voor om te kaarten toen iedereen op zijn telefoon dreigde te verdwijnen. En in de trein keek ze soms gewoon naar buiten.
Dat bleek misschien nog het moeilijkst: niets doen zonder het meteen in te vullen. ‘Je gaat veel meer in het echt leven,’ zegt ze.
[molongui_author_box]
