Reservist op de hogeschool: hoe kwamen die militaire minoren eigenlijk tot stand?
Ministerie van Defensie
Vanaf dit studiejaar starten meerdere hogescholen met militaire minoren in samenwerking met Defensie. Ook de Hogeschool van Amsterdam biedt vanaf het huidige semester drie militaire minoren aan. Defensie bedacht het, hogescholen kozen ervoor mee te doen, en examencommissies moeten het hbo-niveau bewaken. Een reconstructie.
Studentenbond ASVA waarschuwde in HvanA dat hogescholen met militaire minoren onderdeel kunnen worden van het ‘militair complex’. Ook HvanA-columnist Naim Asbaâ vroeg zich af of scholen zich niet te makkelijk laten meeslepen door Defensie.
Dat roept de vraag op: wie bedacht deze minoren, waarom, en wie is er uiteindelijk verantwoordelijk voor? Deze reconstructie laat zien dat dit geen groot staatsplan is, maar een idee dat eind 2024 binnen Defensie ontstond omdat er meer reservisten nodig zijn. Enkele hogescholen hebben dat idee daarna omarmd.
Hogescholen bepalen helemaal zelf of dit past bij een opleiding. De examencommissies daarvan moeten bewaken dat het hbo-niveau klopt — en hogescholen hadden ook gewoon nee kunnen zeggen tegen deze minoren.
Het initiatief bij Defensie
HvanA zocht het uit op basis van opgevraagde documenten, mails en antwoorden van Defensie, OCW, de Vereniging Hogescholen, de NVAO en NHL Stenden.
Uit documenten van Defensie blijkt dat het initiatief bij henzelf ligt. Eind 2024 wil de Directie Aansturing Operationele Gereedheid (DAOG) het zogenoemde Dienjaar uitbreiden, zodat meer burgers reservist kunnen worden. Dat leidt tot een nieuw reservistenprogramma: de Nationale Weerbaarheidstraining (NWT).
Dit ga je lezen
- Defensie start samen met hogescholen militaire minoren om studenten op te leiden tot reservist.
- Het ministerie van Onderwijs (OCW) blijkt geen rol te hebben gespeeld en laat weten geen documenten over deze minoren te hebben.
- De Vereniging Hogescholen maakte geen centrale afspraken, behalve een intentieverklaring die voorzitter Maurice Limmen ondertekende. De samenwerking wordt verder per hogeschool apart ingevuld.
- Een deelnemende hogeschool, NHL Stenden, zegt het hbo-niveau te bewaken met extra opdrachten, reflectie en toetsing naast de militaire training. De examencommissie blijft eindverantwoordelijk.
De kern daarvan is de 10-weekse Initiële Militaire Opleiding (IMO): de militaire basisopleiding. Omdat de training ongeveer tien weken duurt, zoekt de Defensie-‘projectgroep Dienjaar’ naar momenten waarop mensen tijdelijk die tijd hebben. Een militaire minor lijkt een van de oplossingen. Een minorsemester in het onderwijs, zo redeneert men, is zo’n logisch moment. Daarmee wordt samenwerking met onderwijs als eerste concreet.
De eerste lichting in 2025
Een woordvoerder van Defensie zegt dat er met veel onderwijsinstellingen is gesproken, zowel met mbo-instellingen, hogescholen als universiteiten. Voor de eerste lichting doen vooral partijen mee die snel wilden instappen: NHL Stenden (Assen en Leeuwarden), De Haagse Hogeschool, Avans Hogeschool (Breda), ROC Yonder (Tilburg), ROC Amsterdam–Flevoland, ROC Mondriaan (Den Haag) en de Rijksuniversiteit Groningen. Defensie benadrukt dat het niet bepaalt hoe hogescholen hun onderwijs precies organiseren.
Initiële Militaire Opleiding
Een van de eerste hogescholen die ermee naar buiten komt, is NHL Stenden hogeschool. Op 12 maart 2025 kondigt de hogeschool aan dat studenten vanaf september 2025 de minor kunnen volgen. Een minor van twintig weken met eerst tien weken colleges op de hogeschool over onderwerpen als crisisbeheersing of digitale veiligheid. Daarna volgen tien weken Initiële Militaire Opleiding (IMO). Dat is een bestaande Defensie-opleiding die iedereen moet doen om militair te worden, ook reservisten.
Tijdens dat militaire deel doen studenten, volgens een woordvoerder van NHL Stenden, ook nog hbo-opdrachten over leiderschap, samenwerken en reflectie. Aan het einde is er een gesprek op de hogeschool om te laten zien wat je geleerd hebt.
Ministerie van Onderwijs had geen rol
HvanA vroeg via een Woo-verzoek aan het ministerie van Onderwijs (OCW) of er afspraken waren gemaakt over militaire minoren. OCW laat schriftelijk en mondeling in een toelichting weten dat het ministerie daar geen informatie over heeft: er zijn geen beleidsnotities, en er zijn geen afspraken gemaakt met de hogescholen of Defensie.
‘Op 17 november 2025 tekenen Defensie en de Vereniging Hogescholen een intentieverklaring’
Intentieverklaring VH en Defensie
Op 17 november 2025 tekenen Defensie en onder andere de Vereniging Hogescholen wel een intentieverklaring over samenwerken in opleiden en trainen. Daarin staat dat Defensie de regie houdt over militaire opleidingen.
Het is geen uitgewerkt plan en er staan geen regels in over minoren of studiepunten.
Het is vooral een begin om verder te praten. Er wordt ook genoemd dat de ondertekenaars verkennen hoe civiele, dus niet militaire, opleiders kunnen helpen in crisis- of oorlogstijd. Volgens de woordvoerder van de VH zijn er behalve de intentieverklaring geen centrale afspraken vastgelegd; verdere samenwerking verloopt per instelling.
Het standpunt van de NVAO
Bij de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO), die opleidingen beoordeelt, laat de woordvoerder weten dat minoren onder verantwoordelijkheid van de opleiding zelf vallen. Dat betekent dat de hogeschool moet zorgen dat het past bij de studie, dat de examencommissie moet bepalen of het echt hbo-niveau is, en dat bij visitaties later wordt gekeken of het goed is geregeld. Er is dus geen landelijke toets vooraf.
‘De examencommissie moet bepalen of het echt hbo-niveau is’
Alles bij elkaar laat dit zien: Defensie begon met het idee, OCW speelde geen rol, er is geen landelijk kader vanuit de Vereniging Hogescholen, en hogescholen moeten zelf bepalen hoe ze het onderwijsdeel vormgeven. NHL Stenden bouwt er een duidelijke hbo-leerlijn omheen. In Nederland hebben hogescholen veel vrijheid om minoren zelf in te richten.
Maar bij Defensie speelt wel iets extra’s: het gaat om nationale veiligheid en militaire training. Daarom is de vraag die in de toekomst moet blijken: hoe zorgen opleidingen ervoor dat het onderwijs op hbo-niveau leidend blijft, en dat een minor niet voor de helft een externe training wordt met een hbo-stempel.
Verantwoording
Dit artikel is gebaseerd op een reconstructie van de totstandkoming van de militaire minoren aan hogescholen. HvanA stelde hierover vragen aan het ministerie van Defensie, het ministerie van Onderwijs (OCW), de Vereniging Hogescholen, de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) en een deelnemende instelling: NHL Stenden.
De gebruikte informatie bestaat uit schriftelijke antwoorden, beleidsbijlagen en een intentieverklaring die op 17 november 2025 werd ondertekend door Defensie en onder meer de Vereniging Hogescholen. Daarnaast zijn openbare aankondigingen van deelnemende hogescholen meegenomen.
De betrokken partijen zijn in de gelegenheid gesteld hun rol en verantwoordelijkheden toe te lichten. Waar documenten of centrale afspraken niet beschikbaar bleken, is dat in het artikel vermeld.
Geplaatst door
Ik ben hoofdredacteur van HvanA. Heb je nieuws over de HvA, wil je wat kwijt of gewoon even bijpraten: mail gerust naar paul@hvana.nl
