‘Ouders, wees een beetje trots op je studerende kind’

Nieuws, memes, viral TikTok-trends? De wereld van haar studenten gaat razendsnel, weet Suzanne Okkes. Zo snel dat deze week alweer een lichting afstudeerde en de wijde wereld in trekt. Maar van het juk van hun ouders komen ze soms nooit af.

‘They fuck you up, your mom en dad. They may not mean to, but they do’, schreef Philip Larkin in ‘This be the verse’ (1971). BAM. Wat een heerlijk begin van een gedicht. En wat wáár. Ze bedoelen het meestal goed, maar alle ouders laten steken vallen. Soms kleintjes, soms hele grote.

‘Die kinderen zijn hartstikke leuk, het zijn de ouders die je nekken’, zei laatst een vriendin die in het basisonderwijs werkt. Anders dan zij kom ik ouders alleen maar tegen bij de diploma-uitreiking. Maar indirect heb ik toch vaak met ze te maken, omdat ze zo bepalend kunnen zijn voor hoe hun kind in het leven staat. Zorgzame ouders, betuttelende ouders, rijke ouders, arme ouders, afwezige ouders: het nest waar je uit voortkomt kan zo veel uitmaken.

Zijn vader had een peperduur horloge gekocht om alvast het afstuderen te vieren

Neem nu van die ouders die hun kind onder druk zetten. Niet gewoon een beetje stimuleren, of af en toe zeggen ‘kom op, even doorbijten’, maar ze opzadelen met een heilig moeten, tegen de klippen op. Ik heb eens een student begeleid die er overduidelijk helemaal doorheen zat, maar voor wie vertragen, een pauze geen optie was – om van stoppen maar te zwijgen. Zijn vader had alvast een peperduur horloge voor hem gekocht als afstudeercadeau. Dus dat diploma moest er nou toch wel heel snel komen.

Die vader, zelf universitair geschoold, liet geregeld blijken dat het hbo eigenlijk te min was. Dan kreeg mijn student opmerkingen als: ‘Jongen, hoe krijg je het voor elkaar, zo’n pretstudie, en dan moet het nóg zes jaar duren.’

Deze student durfde het thuis niet te vertellen als hij een slecht cijfer kreeg of een deadline niet haalde. Hij ging de confrontatie met die veeleisende pa zoveel mogelijk uit de weg, maar die oordelende stem bleef hem achtervolgen. Hij ontwikkelde faalangst, ging in therapie, en behaalde de eindstreep pas toen hij z’n ergste demonen had overwonnen. Bij de uitreiking vond ik het moeilijk om zijn vader – lachende mond, strenge ogen – aan te kijken.

Deze week stond ik er weer, voor een zaal vol afstudeerders met hun vrienden en familie, vooral blije en ook heel trotse ouders. En die trots, dat is iets bijzonders. Trots zijn op jezelf, op je eigen prestatie, dat gun ik iedereen en dat is een heel logische en terechte emotie.

Bij een diploma-uitreiking ben ik vaak ontzettend trots op mijn studenten, dat is een fundamentele behoefte

Als ouder trots zijn op je kind, of als docent op je student, is weer een ander soort trots, die van de ander op jou afstraalt; een gedeeld gevoel van blij zijn dat het een ander is gelukt. Vergelijk het met de trots die veel mensen voelen als hun land of club een sportwedstrijd wint: jíj hebt gewoon op de bank gezeten, maar toch voel je de triomf. Anderen trots willen maken is een fundamentele, menselijke behoefte. En ook al is het jóúw prestatie, het is heel fijn om te horen dat een ander je erom bewondert en meedeelt in je blijdschap.

Dus dat zeg ik er vaak bij, tijdens zo’n uitreiking. We zijn allemaal trots op jullie, ook al hebben jullie het helemaal zelf gedaan. Wij, de ouders, familie, vrienden, docenten, coaches, hebben alleen maar de omstandigheden geprobeerd te creëren. Soms effectief, soms totaal de plank misslaand.

Ja, die Larkin wist wel waar hij het over had: They fuck you up. Toch lees ik liever een ander gedicht voor bij de afstudeerceremonie: ‘Precies goed’, van Babs Gons. Een liefdevol en bemoedigend gedicht, dat eindigt met de regels: ‘Niet te veel, niet te weinig, gewoon genoeg mens. Net zo mens als andere mensen, precies goed.’

Ik wens het die jongen met die strenge vader zo toe, dat hij dat van Babs Gons aanneemt.

Meer columns lezen van Suzanne? Je vindt ze hier allemaal verzameld.