‘Mijn studenten speelden de politiek na in de klas – plots was democratie niet zo abstract’

Naïm Asbaâ is docent, studieadviseur en, vooruit, een beetje idealist. Op verkiezingsdag roept hij zo veel mogelijk mensen op om te gaan stemmen en niet onverschillig te worden – een wens die net zo goed opgaat voor zijn eigen hogeschool.

Vandaag gaan Amsterdammers naar de stembus. Tenminste, dat hopen we. Want de realiteit is dat steeds minder mensen stemmen, zeker bij lokale verkiezingen. Terwijl juist daar steeds meer besluiten worden genomen die direct invloed hebben op het dagelijks leven van studenten, docenten en bewoners van deze stad.

Dat besefte ik opnieuw vorige week, in mijn coachklas. De les ging officieel over presenteren en pitchen. Maar omdat de gemeenteraadsverkiezingen eraan kwamen, besloot ik er een kleine democratische oefening van te maken. Studenten kropen in de huid van een kandidaat-raadslid, hun opdracht was simpel: agendeer een probleem uit je wijk en pitch een oplossing. De rest van de klas speelde buurtbewoners.

Wat volgde was geen schoolopdracht, het werd een kleine campagne. Er kwamen plannen voor veiligere fietsroutes, meer studieplekken in de buurt, betere sportvoorzieningen en aandacht voor mentale druk onder jongeren. Studenten stelden kritische vragen, verdedigden hun ideeën en probeerden steun te krijgen van de ‘wijk’. Wat mij opviel: zodra politiek concreet wordt, doen mensen mee en is het ineens niet abstract. Het gaat over je straat, je buurt en je dagelijks leven.

Veel van de vraagstukken die mijn studenten dagelijks beleven worden lokaal besloten

Toch leven we in een tijd waarin democratie steeds minder vanzelfsprekend voelt. Over de hele wereld winnen autoritaire leiders terrein. Ook in Europa groeit de invloed van populisme en extreemrechtse bewegingen die het vertrouwen in instituties onder druk zetten. Maar democratie wordt niet alleen bedreigd door politieke extremen. Soms verdwijnt ze langzaam door iets veel eenvoudigers: onverschilligheid.

Veel van de vraagstukken die mijn studenten dagelijks ervaren worden lokaal besloten. Is er ruimte voor betaalbare studentenwoningen? Zijn er genoeg studieplekken in de stad? Krijgen jongeren ondersteuning bij mentale problemen? Is er ruimte voor cultuur, sport en ontmoeting? Het klinkt misschien minder spectaculair dan nationale politiek. Maar het bepaalt wel hoe een stad voelt om in te studeren, te werken en te wonen. Lokale democratie is waar politiek tastbaar wordt.

Binnen het onderwijs praten we de laatste jaren steeds vaker over burgerschap. Hogescholen proberen studenten bewuster te maken van hun rol in de samenleving. Burgerschap moet een plek krijgen in curricula. Maar burgerschap laat zich niet vangen in een vak. Je leert het niet uit een boek. Je leert het door mee te doen. Door vragen te stellen. Door verantwoordelijkheid te nemen. Door te stemmen.

Onze eigen gekozen vertegenwoordigers binnen de HvA zijn nergens te zien. Hoeveel studenten kennen één van hen bij naam?

In mijn coachklas zag ik hoe snel studenten dat oppakken wanneer je ze die rol geeft. Eén student vertelde over een bushokje in zijn wijk dat was opgeblazen met vuurwerk. Zijn eerste reflex: meer handhaving. Maar toen ik hem vroeg of dat het probleem echt oplost, viel hij even stil. Daarna kwam hij terug met een ander verhaal, over jongeren, verveling en het ontbreken van voorzieningen in de buurt. Ideeën worden dus scherper wanneer ze verdedigd moeten worden. Argumenten worden sterker wanneer iemand kritische vragen stelt. Dát is democratie in het klein.

Binnenkort vinden er ook weer verkiezingen plaats binnen onze eigen hogeschool. Studenten en medewerkers kiezen vertegenwoordigers voor de centrale medezeggenschapsraad (CMR) en de verschillende deelraden. Dat zijn belangrijke plekken waar besluiten over onderwijs, werkdruk en strategie van de HvA worden besproken. Maar laten we eerlijk zijn. Hoeveel HvA-studenten of docenten kunnen één lid van de CMR noemen?

Die onbekendheid ligt niet alleen bij de achterban. Ook CMR leden en deelraden hebben daarin een verantwoordelijkheid. Vertegenwoordigen betekent zichtbaar zijn, uitleggen en terugkoppelen. Medezeggenschap is cruciaal voor een gezonde organisatie. Maar democratie werkt alleen als vertegenwoordigers gedurende het hele jaar aanwezig en aanspreekbaar zijn. Niet alleen in vergaderingen, maar juist ook in de gangen en klaslokalen.