Mantelzorg naast je studie: hoeveel ruimte biedt de HvA voor maatwerk?
Nienke Veneboer
Annemara en haar zusje
De vraag naar mantelzorg neemt de komende jaren flink toe. Veel studenten zorgen nu al voor een naaste, en mogelijk worden dat er meer. Hoe moet de hogeschool daarmee omgaan? En wat kan zij betekenen als studenten meer maatwerk nodig hebben?
Soms heeft het zusje van Annemara de Vos (25) haar nauwelijks nodig. Maar dat kan plots omslaan. ‘Het kan zomaar zijn dat het ’s nachts heel slecht gaat. Of dat ze echt een rotweekend heeft. Dat maakt het heel onvoorspelbaar.’
Beeld: Eigen foto | Annemara de Vos
Hoe onvoorspelbaar die zorg kan zijn, merkte Annemara toen haar zus ongeveer twee maanden in het ziekenhuis lag en een tijd in coma was. Ze reed heen en weer tussen het ziekenhuis en haar studie Journalistiek aan de Hogeschool Utrecht. Colleges gingen door, opdrachten moesten af, deadlines bleven staan. Tot het niet meer ging. ‘Ik kan nu gewoon echt niet naar school komen’, zei ze tegen haar opleiding.
Zorgen voor een ander was voor Annemara niet nieuw. Ze was tien toen ze thuis meer verantwoordelijkheid kreeg, omdat een van haar ouders psychische problemen kreeg. Later kwam daar de zorg voor haar zusje bij. ‘Dit is gewoon al heel lang mijn leven. Ik vind het heel normaal.’
Zorgvraag groeit
Daarin staat ze niet alleen. Ongeveer een op de vier jongeren tussen de 16 en 24 jaar geeft mantelzorg aan een ziek familielid of andere naaste, blijkt uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Dat kan gaan om hulp bij verzorging of in het huishouden, maar ook om emotionele steun.
Richting 2040 stijgt de vraag naar mantelzorg met zo’n 70 procent
Door de vergrijzing verwacht het RIVM dat de vraag naar mantelzorg voor ouderen richting 2040 met ongeveer 70 procent stijgt. Hoeveel van die extra zorg straks bij studenten terechtkomt, is niet bekend.
Toch speelt die vraag voor de HvA nu al. Heel wat studenten combineren colleges, stages en tentamens met de zorg voor iemand thuis. Hoeveel ruimte is er als die zorg zich niet aan het rooster houdt?
Ook het zorgen maken zelf kost ‘ruimte in je hoofd’
Het rooster
Volgens Yvette Wittenberg, docent Social Work en onderzoeker bij het lectoraat Stedelijk Sociaal Werk op de HvA, vraagt de combinatie van studie en mantelzorg om maatwerk. Een afspraak bij een arts kan midden in een verplichte les vallen. Of een slechte nacht vlak voor een tentamen.
Wat een student nodig heeft, hangt volgens haar niet alleen af van het aantal uren zorg. ‘Het gaat niet alleen maar over de zorgtaken die mensen hebben, maar ook over het zorgen maken.’ Bovendien maakt het uit of iemand steun krijgt van bijvoorbeeld familie of vrienden.
‘Je hebt als hogeschool, denk ik, sowieso een belangrijke rol om oog te hebben voor het welzijn van studenten’, zegt Wittenberg. Volgens haar hoort mantelzorg daar ook bij en vraagt dat om maatwerk en flexibiliteit.
Beeld: Moesha Codfried | Yvette Wittenberg
Voor Annemara betekende de ziekenhuisopname dat ze een intensief onderdeel van haar studie een jaar uitstelde. Hoewel haar opleiding meedacht, had de vertraging gevolgen: extra collegegeld, gedoe rond haar studenten-ov en aanvragen voor financiële ondersteuning.
Vooral dat geregel viel haar zwaar. ‘Ik was veel tijd en energie kwijt aan überhaupt aanvragen doen, dat soort dingen vond ik gewoon superzwaar.’
‘Belangrijk is dat studenten de binding met hun studie niet verliezen’
Beeld: Moesha Codfried | Jouke de Jong
Maatwerk
Jouke de Jong van WeCARE, het HvA-platform voor studenten met zorgtaken, ziet dat studenten vooral behoefte hebben aan flexibiliteit. Bijvoorbeeld rond aanwezigheid, tentamenmomenten of een deadline die een paar dagen opschuift.
Maar die flexibiliteit kent grenzen, zegt hij. ‘Dus maatwerk, absoluut. Maar je kan de kwaliteit van je onderwijs niet laten ondermijnen.’ Als de situatie thuis heel zwaar is, kan maatwerk ook betekenen dat een student tijdelijk gas terugneemt. ‘Belangrijk is dat studenten de binding met hun studie niet verliezen.’
Hoeveel ruimte er is, verschilt per student én per opleiding. Volgens HvA-studentendecaan Reina Dooijewaard wordt gekeken naar wat iemand nodig heeft en naar wat binnen de opleiding mogelijk is. ‘Kortom: maatwerk’, schrijft ze in een mail aan HvanA.
‘Specifiek beleid voor mantelzorgende studenten is nog in voorbereiding’
Dat betekent niet dat elke aanpassing zomaar kan. Voor bijvoorbeeld deadlines of aanwezigheid noemt Dooijewaard geen vaste HvA-brede criteria. Eén mogelijkheid is wel expliciet vastgelegd: mantelzorg kan als familieomstandigheid meewegen bij een negatief bindend studieadvies. Een studentendecaan kan de examencommissie dan adviseren daarvan af te zien.
Specifiek beleid voor mantelzorgende studenten is nog in voorbereiding, schrijft Dooijewaard.
Zelf melden
Maar om maatwerk te kunnen bieden, moet de hogeschool wel weten wat er thuis speelt. Bij Annemara kwam de hulp pas nadat ze er zelf achteraan ging. ‘Het heeft mij enorm geholpen om de studentendecaan te mailen en gewoon de situatie uit te leggen.’
Veel jonge mantelzorgers zetten die stap niet. Uit SCP-onderzoek uit 2019 bleek dat slechts één op de vijf de opleiding over de zorgsituatie had verteld. Volgens Wittenberg moet de hogeschool studenten daarom ook zelf beter weten te bereiken. ‘Het is gewoon echt helpend dat studenten niet zelf op zoek hoeven, maar dat we hen weten te vinden en het onder de aandacht weten te brengen.’
‘Misschien zit er meer achter dan wat de student laat zien’
De HvA probeert studenten onder meer via WeCARE te bereiken. Ze kunnen er andere studenten met zorgtaken ontmoeten, workshops volgen en terecht voor informatie en peercoaching. Voor aanpassingen aan hun studie, bijvoorbeeld rond deadlines of tentamens, moeten studenten wel bij een studentendecaan zijn.
In beeld
Maar hoe bereik je studenten die zelf niet snel om hulp vragen? De Jong ziet daarin vooral een rol voor docenten. Zij merken eerder dat iemand ineens lessen mist, moe binnenkomt of opdrachten niet meer afkrijgt. WeCARE probeert docenten daarom alerter te maken op wat daarachter kan spelen. ‘Misschien zit er meer achter dan wat de student in de klas laat zien.’
‘Het vraagt wel een lange adem’
Ook Wittenberg ziet een belangrijke rol voor docenten. Alleen hangt het volgens haar nu nog te vaak af van welke docent een student voor zich heeft. Niet iedere docent weet even goed wat er mogelijk is. ‘Dat zou je natuurlijk willen doorbreken.’ Docenten hoeven volgens haar geen hulpverleners te worden, maar moeten wel weten waar ze een student naartoe kunnen verwijzen.
‘Het begin is er, het staat op de agenda bij Studentenzaken’, zegt Wittenberg. Maar het kost tijd voordat voorzieningen studenten en docenten goed bereiken. ‘Het vraagt wel een lange adem.’
Deel dit verhaal op je socials:
[molongui_author_box]
