‘Ik ben niet naïef: Joden, vrouwen en homo’s zijn al eeuwen de klos’

Docent Jacob Eikelboom schrijft elke twee weken een column over het verwarrende leven op en rond de hogeschool. Deze keer spreekt hij met collega’s over het geweld in Iran en andere dreigingen in de wereld. ‘Oorlog op drie uur rijden: het went nooit, die tekst.’

Verwende nesten, dacht ik bij mijzelf. Ik hield de gedachte voor mij, want ze waren oprecht bang en bezorgd. Tijdens de koffie vertelden enkele collega’s over hun zorgen om huis en haard. Trump en Groenland, daar ging het vooral over en dat het zo dichtbij komt. Mijn gedachten dwaalden af naar collega’s en studenten voor wie het verlies van huis en haard geen angst, maar een realiteit is.

Ik dacht aan een collega die ik dezelfde week sprak. Hij vertelde over 30.000 doden in Iran, over zijn naaste familie daar, over doodseskaders die jagen op zijn vrienden. Over de onmacht, het verdriet en de woede over het zwijgen van overheden, en over ngo’s en individuen die de afgelopen jaren wel de barricades opgingen tegen onrecht.

Diezelfde onmacht en woede hoorde ik eerder van een student over de voortdurende onderdrukking en de half miljoen doden in Syrië, waaronder zijn geliefden, wat niemand lijkt te deren. Over het lot van Soedanezen heb ik op de HvA ook nog niemand zich horen bekommeren. In de Soedanese stad El Fasher werden in drie weken tijd 60.000 burgers wreed afgeslacht, bijna net zoveel doden als in twee jaar oorlog in Gaza. Iets dichter bij huis zijn we 600.000 Oekraïense en 1,2 miljoen Russische mensenlevens verder. In Kiev wonen families in huizen waar het binnen -10° is door het bombarderen van energievoorzieningen.

Stand van zaken op moment van schrijven in Amsterdam: nul gewonden, nul doden en een kamertemperatuur van 21 graden. Verwende nesten.

Thuis hebben wij al enkele jaren een plan voor als het misgaat

Ik maak mij ook wel eens zorgen over mijn eigen hachje, moet ik bekennen. Als ik boodschappen doe in Boedapest (waar ik een deel van het jaar woon en werk), loop ik al jaren langs de graffititekst ‘War -> 325 km’. Oorlog op zo’n drie uur rijden hier vandaar. Het went nooit, die tekst. Het herinnert mij eraan niet naïef te zijn.

Thuis hebben wij al enkele jaren een plan voor als het misgaat. In gesprekken over dat doomscenario denk ik vaak aan de roman Onderworpen van de Franse auteur Michel Houellebecq. Het cynische en dystopische boek uit 2015 lijkt steeds realistischer te worden, ongeacht de veroorzakers van het kwaad.

In de roman komen islamisten aan de macht door een coalitie met links. Mensen komen in opstand en een burgeroorlog dreigt, maar als blijkt dat alleen Joden, homo’s, afvallige moslims en vrijgevochten vrouwen (echt in die volgorde) de klos zijn, gaat de massa verder met zijn dagelijks leven. Drank en buitenechtelijke activiteiten staan de islamisten oogluikend toe, dus is er weinig om je echt zorgen over te maken voor jan en alleman. In het boek ontdekt de hoofdpersoon (een heel laffe en opportune jan en alleman trouwens) hoe je een opstand of oorlog het beste overleeft: ga de stad uit, voor in ieder geval een maand of drie. Op het platteland ben je veiliger, er is meer te eten en te drinken en na drie maanden moorden en roven gaan mensen gewoon verder met hun dagelijkse leven.

Uiteindelijk deel ik dezelfde angst als mijn collega’s en ben ik net zo’n verwend nest

Drie maanden de stad uit, tot het ergste stof is neergedaald. Dat heb ik altijd onthouden. Dat van die Joden, homo’s, andersdenkenden en vrouwen, dat wist ik al. Die zijn al eeuwen de klos. En dat selectief bekommeren om je naasten, dichtbij en ver weg, draagt ook niet echt bij aan het gevoel van geborgenheid. Wij kunnen ons geen onverschilligheid permitteren. Een huis op het platteland gelukkig wel, met een houtkachel en een voorraad hout, een groentetuin en een waterput. Die drie maanden komen wij wel door.

Uiteindelijk deel ik dezelfde angst als mijn collega’s en ben ik net zo’n verwend nest, als ik bedenk hoe ik mij terug zou trekken in ons huis op het platteland. Naïef ben ik niet, ook al is dat een aantrekkelijke gedachte, je voor altijd veilig wanen en denken dat oorlog en vrede abstracte concepten zijn. Alles van waarde is weerloos, dichtte Lucebert ooit.

Die waarde, die doet niet aan politiek, levensovertuiging, geloof, landsgrenzen, macht of vermogen. Dat besef dringt voor sommigen af en toe door, tijdens de koffie met collega’s of in een gesprek met een student. Voor anderen is het een dagelijkse realiteit.