‘Je moet studenten niet te veel willen pleasen als docent’

Nieuws, memes, viral TikTok-trends? De wereld van haar studenten gaat razendsnel, weet Suzanne Okkes. Als docent heeft ze soms de neiging om haar studenten zo veel mogelijk te helpen, als een soort ‘lakei’ van haar klas. ‘Maar lief zijn als docent heeft ook een schaduwkant.’

Als ik mijn columns op een rijtje zet, ontstaat er vanzelf een beeld van mij als docent. Ik schreef eens: wij docenten zijn de grootste supporters van studenten. Dat klinkt lief en betrokken. Maar een perfecte docent ben ik allerminst. Want lief zijn, en vooral aardig gevonden willen worden, heeft ook een schaduwkant.

Wie het graag gezellig wil houden en uit wil gaan van vertrouwen, is al gauw te veel een lakei en te weinig een koning(in). Ik krijg dat geregeld terug in jaargesprekken en als collega’s bij me op lesbezoek zijn geweest. Soms ook van studenten zelf: een studente mailde me eens dat ik te veel ruimte gaf aan mensen die de les niet hadden voorbereid. ‘Dan zegt u vaak: is niet erg, dan nemen we nu een kwartier om de tekst te lezen, maar dat is heel vervelend als je het wél hebt gedaan.’ Ze had groot gelijk. En wat goed van haar dat ze het aankaartte.

Maar het is niet alleen omdat ik een beetje een pleaser ben dat ik geen ideale docent ben. Het heeft ook met mijn verwachtingen te maken: je neemt aan dat studenten daar zitten omdat ze iets willen leren. En als die motivatie ontbreekt, sta ik soms toch met mijn docentenbek vol tanden.

Het voelt soms alsof ik mijn studenten elke keer weer een stap voor moet zijn met regeltjes

Er zijn studenten die op hun zeventiende al precies weten wat ze willen leren en worden. Bij een opleiding als Ergotherapie zie je dat denk ik veel: als je daarvoor kiest, wil je (jawel!) ergotherapeut worden. Bij een brede opleiding als Creative Business heb je deze studenten ook, maar zijn ze wel iets zeldzamer. Ik moet denken aan de eerstejaarsstudent die ik ooit in mijn klas had, die voor een montage-opdracht simpelweg het voorbeeldfilmpje van Brightspace inleverde – en verontwaardigd was dat ze daar geen cijfer voor kreeg, omdat ‘er nergens stond dat dat niet mocht.’

In mijn columns lijkt het soms alsof onderwijs vooral bestaat uit leren, inspireren, stimuleren en andere hoogdravende -eren. In werkelijkheid ben ik ook vrij veel bezig met controleren. In een ideale wereld zouden studenten hun opdrachten elke schooldag gewoon maken, omdat ze iets willen leren. Maar die ideale wereld bestaat niet. Dus controleren wij docenten of het gebeurt: we maken de opdrachten verplicht. Ik houd deadlines in de gaten, vink af en check of alles compleet is.

Sommige studenten worden daar – op zich begrijpelijk – een beetje narrig van en gaan zoeken naar loopholes: moet het op de dag zelf, mag je samen dezelfde opdracht inleveren, hoe veel van de twintig mag je er missen? Soms voelt het alsof ik tegen studenten aan het schaken ben. Ik moet ze telkens een zet voor zijn en de hele boel dichttimmeren met regeltjes. En dat is niet hoe ik met studenten, of met mensen in het algemeen, wil omgaan.

Natuurlijk kun je een dagopdracht door ChatGPT halen. Maar zo heb je toch ook niet leren fietsen?

Ik wil samen ergens naartoe werken: een proces volgen van oefenen, verkennen, experimenteren en fouten maken én die verbeteren, waarna er iets geleerd is. Natuurlijk kun je een dagopdracht door ChatGPT halen. Dan staat er vlug iets wat lijkt op het gevraagde. Je kunt ook een robot bouwen die voor jou vijftig kilometer fietst op de hometrainer. Dan zijn die vijftig kilometers afgelegd, maar niemand wordt er sterker of sneller van. Met motivatie, met zelf iets willen, kun je bergen verzetten.

Dat zie je ook terug in de verschillende soorten studenten. De makkelijkste groep zijn de gemotiveerden die hard werken, talent hebben én weten wat ze kunnen: daar heb ik vaak gauw een band mee, die hoef ik alleen maar een beetje te begeleiden en mooie voorbeelden te laten zien.

Dan zijn er degenen die hard werken, maar het nog niet zo goed kunnen: ook fantastisch om mee te werken, want die groeien zichtbaar. En de studenten die eigenlijk al behoorlijk goed zijn, maar dat zelf nog niet zien – ‘onbewust bekwaam’ – zijn misschien nog wel het allerfijnst om te begeleiden, omdat je ze ziet opbloeien zodra hun zelfvertrouwen groeit.