‘Ik zal als docent altijd het gesprek aangaan over lhbti-rechten en Gaza’

Of het nu over beroemdheden, politieke onderwerpen of wereldgebeurtenissen gaat: in de klas moet ruimte zijn voor een stevige discussie, vindt Suzanne Okkes. Toch ligt er ergens een grens die zij als docent wil bewaken. ‘Over onrecht kan ik niet neutraal zijn als docent.’

Vorige week mocht ik weer eens lesgeven over één van mijn favoriete onderwerpen: archetypes in verhalen. Aan het begin van zo’n les waarschuw ik de studenten even: zeg het als jullie aan pauze toe zijn, want hier kan ik uren over praten.

Ik vraag studenten dan altijd wat hun eigen favoriete fictieve personages zijn. En elk jaar zie ik weer dat onze studenten echt de Harry-Potter-generatie zijn. De twintigers van nu zijn opgegroeid met Harry en hebben vaak fijne herinneringen aan de boeken en de films. Een mooie en spannende tovenaarswereld, een oeuvre dat in veel opzichten ruimdenkend leek: sterke vrouwelijke personages, personages van kleur, die genuanceerd waren, die twijfelden, die van gedachten en zelfs van gedaante (!) konden veranderen.

Maar ergens rond 2020 ontpopte Rowling zich tot een anti-transactivist, onder het mom van het beschermen van ‘echte vrouwen’ tegen indringers in de kleedkamers en wc’s. Rowling fulmineert niet alleen op X (voorheen Twitter) tegen transgenderrechten, ze zet het fortuin dat ze verdiende met de Harry Potter-franchise ook in om anti-trans-organisaties te steunen.

We zijn dagelijks via het nieuws getuige van een humanitaire ramp, van een genocide. Dat is niet mijn mening

Daarmee maakt ze het leven van deze toch al kwetsbare groep mensen daadwerkelijk moeilijker. En dat maakt dat ik niet meer onbevangen tegenover haar werk sta: ooit genoot ik van het lezen en voorlezen van de Harry Potter-boeken, maar er kleeft nu iets viezigs aan. Ik zal nooit meer nieuwe boeken of merchandise kopen, of vrolijk met mensen bespreken of ze een Hufflepuff of een Ravenclaw zijn. Ik heb er afscheid van moeten nemen en dit hoor ik van veel studenten ook.

Het was ook de week waarin mijn Insta-tijdlijn en de kranten gedomineerd werden door singer-songwriter Ed Sheeran. Ook in de wandelgangen en bij de koffieautomaten van het BPH kwam ‘de politiek’ via Ed en zijn voorprogramma-act Macklemore de school binnen.

Die aanhalingstekens gebruik ik hier heel bewust. Ed Sheeran heeft steeds gezegd: ik ben neutraal, ik doe niet aan politiek. Maar is wat Macklemore deed, oproepen om een eind te maken aan een genocide, dan zo uitgesproken politiek? We zijn dagelijks via het nieuws getuige van een humanitaire ramp, van een genocide. Dat is niet mijn mening – dat zeggen ook autoriteiten als de Verenigde Naties en Amnesty International. Is daar niet over praten dan niet óók politiek? Een student zei het heel mooi bij de koffiepauze: ‘Ed heeft letterlijk en figuurlijk een megapodium. En als hij zegt, ‘‘ik kom niet als mijn voorprogramma niet meer welkom is’’, dan heeft die stadioneigenaar daar heel wat meer last van dan Ed. Ed kan toch gewoon in een ander zaaltje gaan zingen.’

Ook in de journalistiek is neutraliteit volgens mij een illusie: je maakt altijd keuzes

Dat hij met een beroep op zijn neutraliteit níets deed, niet achter zijn vriend en tourmaat ging staan, dat wordt Sheeran fors aangerekend. Ja, het was vast even lastig geworden, hij had nieuwe venues moeten zoeken en mensen die al kaarten hadden, waren misschien teleurgesteld. Maar naast de realiteit van een genocide valt dat toch echt in de categorie ‘klein leed’.

Soms blijft het moeilijk om de maker en het werk van elkaar te scheiden. En soms is het ook gewoon een slecht idee. We voelen ons vaak machteloos bij al het onrecht op de wereld. Als een invloedrijker persoon met een groot podium die macht dan níét pakt (Sheeran), of op een onaanvaardbare manier gebruikt (Rowling), steekt dat. We verwachten beter van ze.

Ook in de journalistiek – het vak waarin ik lesgeef – is neutraliteit trouwens een illusie. Je streeft als journalist naar het weergeven van feiten, of naar het helder verwoorden van een goed onderbouwde mening waaraan je lezer zijn eigen ideeën kan scherpen. Maar in je onderwerp, je invalshoek, je vocabulaire maak je altijd keuzes. Doe dat bewust, dat is een van de belangrijkste dingen die ik studenten wil leren.

Als docent op mijn eigen kleine podium wil ik zoveel mogelijk iedereen aan het woord laten. Er zitten immers mensen met verschillende ervaringen en meningen in mijn klas. Maar dat iedereen recht heeft op een menswaardig bestaan is geen particuliere mening, maar de basis. Mensenrechten gelden voor iedereen, altijd, overal. Voor de besten en de slechtsten onder ons. En daarom bestaat neutraal zijn niet, als het gaat om de schending van mensenrechten.

Dus laat ik mijn studenten rustig een voorbeeld geven uit Harry Potter, en vertellen over hun liefde voor die tovenaarswereld; zal ik nooit iemand om z’n smaak veroordelen, als die graag naar Ed Sheeran luistert; maar zal ik altijd het gesprek aangaan over lhbti-rechten, over uitsluiting, over Gaza. Over onrecht kan en wil ik niet neutraal zijn. Want we staan niet buiten de ‘echte’ wereld in de klas, we zíjn de echte wereld.

De wereld van haar studenten gaat razendsnel – mediadocent Suzanne Okkes probeert ’m elke twee weken bij te benen met haar columns. Wil je meer lezen van alles wat ze voor HvanA geschreven heeft? Je vindt de columns hier verzameld.