‘Ik leer hier vooral hoe ik moet reflecteren, niet hoe ik aan de slag ga’

Van student in de collegebanken tot medewerker aan de HvA: Jessica Singh schrijft columns over de hogeschool die ze van twee kanten heeft leren kennen. Deze keer spreekt ze een student die bang is dat ze de verkeerde opleiding gekozen heeft. Is het hbo nog wel praktisch genoeg?

‘Ik had liever een opleiding gedaan waar je echt iets leert. Zoals geneeskunde, verpleegkunde of iets met techniek’, gaf een student aan tijdens een gesprek.

Ze volgde een sociale opleiding en voelde zich er niet helemaal in thuis. Niet omdat ze het niet interessant vond, maar omdat ze niet het gevoel had dat ze iets concreets leerde. Ergens doet zo’n opmerking enorm pijn, want het is natuurlijk wel vaak de verwachting die een student heeft: investeren om te leren.

Ik vroeg door. ‘Bij geneeskunde leer je hoe je een infuus inbrengt. Bij een technische opleiding hoe je iets monteert. Dat zijn gewoon vaardigheden. Ik leer hier vooral hoe ik reflecteer op mezelf, maar niet zo goed hoe ik straks moet werken.’

Veel opleidingen zijn steeds meer gericht op zelfontplooiing: ‘Het is wat je er zelf van maakt’

Ergens had ze wel een punt. Veel opleidingen zijn steeds meer gericht op zelfontplooiing. ‘Het is wat je er zelf van maakt’, hoor ik studenten vaak zeggen. En als ik terugdenk aan mijn eigen studententijd heb ik dit zelf ook vaak gezegd. Succes hangt in sommige opleidingen vooral af van hoe zelfstandig je bent. Hoe goed je reflecteert, jezelf uitdaagt, jezelf kent. Dat klinkt top, maar ook een beetje als: zoek het lekker zelf uit.

En dat is blijkbaar precies waar het begint te wringen. Want niet iedereen heeft al een duidelijk beeld van zichzelf, of van zijn plek in het werkveld. En niet iedereen voelt zich geholpen door de vrijheid om ‘je eigen leerpad’ te kiezen. Soms wil je gewoon iets kunnen. Iets oefenen, iets afkijken, iets fout doen en verbeteren. Iets waar kaders voor zijn, wat je kunt leren… wellicht net als fietsen?

Ik ben eens gaan kijken naar oude onderwijssystemen en of we daar iets uit kunnen halen. Sommige systemen stonden veel meer in het teken van het aanleren van concrete vaardigheden. De nadruk lag op ‘wat kun je doen’ in plaats van ‘wie ben je’. Of het nou het oude gildesysteem was, waar jongeren jarenlang meeliepen met een meester om een vak te leren, of de latere ambachtsscholen. Veelal praktische kennis, direct toepasbaar.

Mis jij kennis en theorie in je opleiding, of ben je juist blij met die vrijheid?

Ik weet het, dit is allemaal heel ouderwets. Het is ook zeker niet de juiste manier. Maar voordelen had het wel. Studenten kregen duidelijke kaders: eerst theorie, dan oefenen, dan toepassen. Er was weinig ruimte voor het ‘zelf zoeken’. Studenten leerden vaak iets wat ze direct in hun werk konden gebruiken, en dat zorgde voor duidelijkheid en richting.

Deze systemen hadden natuurlijk ook nadelen. Ze gaven weinig ruimte voor de persoonlijke ontwikkeling die ook erg belangrijk is. Ik denk alleen dat sommige opleidingen de balans een beetje moeten terugvinden. Inmiddels lijkt het soms alsof persoonlijke ontwikkeling de boventoon voert bij veel opleidingen.

Er is niks mis met: zoek het lekker uit. Wij sturen de studenten bij de minor Ondernemerschap ook lekker zelf of pad en daar leren ze van alles van. Maar duidelijke richtlijnen en veel theorie aanbieden blijft wel belangrijk. Ik vraag mij soms af wat voor studenten het fijnst is. Lastig om te zeggen, misschien. Ik ben wel benieuwd naar de mening van lezers. Mis je de kennis en theorie in je opleiding of ben je juist blij met de vrijheid en focus op je persoonlijke ontwikkeling? Ik denk dat het goed is om eens met studenten in gesprek te gaan en te luisteren. Alleen zo creëer je onderwijs waar studenten ook echt blij mee zijn.