‘Ik ga als docent persoonlijk de strijd aan met AI’

Docent Jacob Eikelboom schrijft elke twee weken een column over het verwarrende leven op en rond de hogeschool. Wie schrijft, die blijft, weet hij uit eigen ervaring. Maar wat blijft er over als straks iedereen het is verleerd om een goede tekst op papier te zetten? ‘Schrijven leert je dingen die AI niet kan.’

Ik probeerde al een tijdje het belang van schrijfonderwijs uit te leggen aan collega’s, maar dat lukt niet altijd even goed. Tot ik steun kreeg uit onverwachte hoek: onze nieuwe premier Rob Jetten. Tijdens het openingsdebat tussen de Kamer en het kabinet viel de premier op door de manier waarop hij aantekeningen maakte. Geen telefoon, geen laptop, maar met pen en papier.

Daarmee gaat hij tegen de tijdgeest in. Uit een recente publicatie van de Onderwijsinspectie blijkt dat een op de zes jongeren moeite heeft met schrijven van een eigen tekst. Vooral het schrijven met de hand vinden jongeren niet eenvoudig. Wat het probleem erger maakt, is het massale gebruik van AI-hulpprogramma’s zoals ChatGPT, autocorrectie en transcriptie-software.

Een traditie van 5500 jaar oud dreigt te verdwijnen. En daarmee trouwens ook mijn baan als docent schrijfvaardigheid.

Ik maak mij zorgen, omdat schrijven essentiële vaardigheden voor het leven met zich meebrengt

Omdat vooruitgang gepaard gaat met verlies, schiet ik niet meteen in de conservatieve paniek. Toch maak ik mij zorgen. Niet om die prachtige pen en dat mooie papier, maar om de essentiële vaardigheden die schrijven met zich meebrengt.

Schrijven is jezelf dwingen tot nadenken, tot het ordenen van die gedachten, tot verbanden leggen die je eenvoudig met pijltjes en kleurtjes kan markeren met de pen. Daarnaast neem je de inhoud beter tot je en herinner je alles makkelijker wanneer je schrijft, zo blijkt uit verschillende studies.

In de schrijflessen die ik zelf geeft, besteed ik veel aandacht aan het inleven in de lezer. Studenten moeten hun woorden en formuleringen aanpassen aan de doelgroep die de ene keer laaggeletterd is, dan weer inhoudelijk deskundig. De ene keer informeel, dan weer formeel. Studenten vergroten hun inlevingsvermogen in de ander tijdens het schrijven, precies waar deze tijd om vraagt.

Het proces van schrijven (informatie verzamelen, selecteren en ordenen, formuleren, schrappen, redigeren) is minstens net zo belangrijk als het eindproduct zelf, de tekst. En dat is nu net waar we in het hbo zo op gefocust zijn: beroepsproducten. Beleidsnota’s, adviesbrieven, onderzoeksverslagen, gedragsrapportages, reflectieverslagen en ga zo maar door. Dat zijn nu net producten die je met behulp van een AI-hulpmiddel kan produceren.

Ik denk dat ik niet af ga wachten, maar het voorbeeld van premier Jetten volg

Collega’s en studenten menen nogal eens dat schrijfonderwijs over spelling gaat, over deetjes en teetjes en dat kan je eenvoudig overlaten aan een computer of aan iemand met basale kennis over taalvaardigheid. Het vak schrijfvaardigheid is daarom een makkelijk slachtoffer bij de bezuinigingen die gaande en aanstaande zijn. Nee, niet doen!

Wat dan wel? Investeer in schrijfonderwijs, in denkvaardigheid, in ordenen en verbanden leggen, in aantekeningen maken op papier, in je eigen toon vinden en in aansluiten bij de ander, in alles wat je niet door AI kan laten doen. Al die vaardigheden gaan we beoordelen en niet per se het eindproduct.

Ik denk dat ik niet af ga wachten, maar gewoon het voorbeeld van premier Jetten volg. Vanaf nu neem ik elke les een doos pennen en schriftjes mee. Ik ga mijn studenten aanmoedigen ouderwetse aantekeningen te maken in mijn les om ze zo toekomstbestendig te maken. Ik ga persoonlijk de strijd aan met generatieve AI, met de focus op eindproducten én met de bezuinigingen op schrijfonderwijs.

Meer columns lezen van Jacob? Je vind ze hier allemaal verzameld.