‘Hogescholen tonen geen leiderschap bij Gaza, ze volgen de lijn van Den Haag’

Naïm Asbaâ is docent, studieadviseur en, vooruit, een beetje idealist. Voor HvanA gaat hij om de week een column schrijven over de hogeschool die hem dromen én nachtmerries bezorgt. Vandaag: het standpunt over Gaza. ‘De dialoog hierover op de HvA zou veel structureler moeten zijn.’

Na jaren in het onderwijs stapte ik vorig jaar opnieuw in bij de Hogeschool van Amsterdam. Niet meer als starter, wel weer als nieuwe collega. Meteen was ik weer volledig onderdeel van de jaarlijkse cyclus: lesobservaties, studentenfeedback, reflectieverslagen, ontwikkelgesprekken… en terecht, want professioneel handelen vraagt om zichtbaarheid, verantwoordelijkheid en verantwoording.

Maar sinds mijn terugkeer wringt het weleens. Dat diezelfde openheid en verantwoording wél wordt gevraagd van docenten, studenten en ondersteuners, maar nauwelijks van het College van Bestuur. Terwijl juist dáár de macht, de koers en de keuzes voor de HvA samenkomen. En wat doet het CvB?

Als we de vicevoorzitter moeten geloven, is het niet aan hogescholen om hun eigen standpunt in te nemen over Gaza

Het organiseert waardegesprekken naar aanleiding van de genocide in Gaza en de morele dilemma’s rondom samenwerkingen met Israëlische universiteiten. Ik was erbij, zo’n gesprek, en hoorde studenten vertellen over angst en vervreemding. Over het gevoel dat hun pijn, hun woede over genocide, niet serieus werd genomen. Over het onvermogen van de HvA om publiekelijk positie te kiezen in een wereld die in brand staat.

Een van de studenten vroeg: ‘Waar staan jullie voor, als kennisinstelling, als bestuur?’ Medewerkers spraken vervolgens over innerlijke verdeeldheid: lesgeven over mensenrechten terwijl buiten de leslokalen mensenrechtenschendingen worden genegeerd. Over het onhoudbare spanningsveld tussen loyaliteit aan studenten en de zwijgzaamheid van het bestuur. En ja, ik zag studenten vertrekken. Niet altijd letterlijk, maar innerlijk wel. Afhaken, verharden, afstand nemen. Want als je structureel het gevoel hebt dat je waarden geen weerklank krijgen binnen de muren waar je geacht wordt te leren, wat blijft er dan nog over?

Voor sommige collega’s waren de waardegesprekken een opluchting, eindelijk een ruimte. Voor anderen voelden ze als een aflaat, een manier om boosheid te kanaliseren zonder dat daar verandering op volgde. De moed van de HvA om het gesprek aan te gaan waardeer ik nog steeds. Maar maanden later rest vooral stilte. Geen terugkoppeling. Wat is er nu precies gedaan met onze input? Of waren de waardegesprekken vooral bedoeld om de boosheid te kanaliseren, frustratie af te vangen, zonder wezenlijke gevolgen? Als we vicevoorzitter Geleyn Meijer mogen geloven, is het niet aan de HvA om een eigen standpunt te kiezen over Gaza. Daarvoor kijkt men naar ‘het standpunt van de Nederlandse overheid.’ Hogescholen, zegt hij in een interview met HvanA, zijn geen politieke instellingen.

Als je studenten leert om kritisch te denken, moet je als bestuurder van een hogeschool dan niet hetzelfde doen?

Hogescholen staan wel voor zekere waarden, maar beroepen zich daar alleen op zolang het niet afwijkt van de lijn uit Den Haag. Dat is geen moreel leiderschap. Dat is beleidsmatige volgzaamheid. Een bestuur dat zich beroept op ‘waarden’, maar die alleen uitdraagt wanneer het veilig is, verliest geloofwaardigheid. Studenten en medewerkers voelen dat feilloos aan. En wie in naam van neutraliteit weigert stelling te nemen tegen genocide, moet zich niet verbazen als de gemeenschap zich afwendt. Niet altijd letterlijk, maar wel mentaal of moreel. Geen positie innemen ís ook een keuze. En vaak de verkeerde.

De Branchecode Goed Bestuur zegt het onomwonden: bestuurders moeten reflectief, aanspreekbaar en transparant zijn. Niet achteraf, niet via spreadsheets, maar in realtime. In gesprek. In het publieke domein. In conflict, als het moet. Dus hier is niet zozeer een uitnodiging, maar een herinnering: er wáren bijeenkomsten. Er wás een poging tot dialoog. Maar het bleef bij een paar sessies waar richting en vervolg uitbleven.

Als het CvB werkelijk gelooft in een gemeenschap die samen leert en stuurt, dan hoort dialoog structureel te zijn. Niet om te zenden, maar om te luisteren. Niet om frustratie af te vangen, maar om verantwoording af te leggen. Wat is jullie koers, bestuurders? Wat zijn de waarden waar je voor staat als het moeilijk wordt? Hoe geef je leiding in tijden van krimp, onzekerheid en maatschappelijke verdeeldheid? En belangrijker nog: waarom zouden wij jullie nog vertrouwen? Als je mensen leert kritisch te denken, ethisch te handelen en te reflecteren op macht en positie, moet je als bestuur hetzelfde lef tonen. Anders sta je niet bovenaan, maar buitenspel.