Hoe straks verder met diversiteit aan de HvA? ‘Ik zie dat de hogeschool soms zwijgt’
Jasmijn de Graaff
Bij een iftar op de HvA (maart 2025)
Al jaren vormt diversiteit en inclusie een van de topambities van de HvA. Maar wat blijft er de komende tijd van die ambities over? Betrokken HvA’ers maken zich zorgen, nu er fors wordt bezuinigd én de politieke wind die in de wereld waait. ‘Diversiteit stopt niet als het instellingsplan straks afloopt.’
Het thema ‘D&I’ staat al jarenlang hoog op de agenda van de Hogeschool van Amsterdam, als een van de drie centrale ‘D’s’ in het instellingsplan tot 2026, naast duurzaamheid en digitalisering.
Maar niet alle ambities worden waargemaakt. Enkele jaren terug wilde de HvA het aantal bi-culturele docenten nog opkrikken van 11 procent naar 20 procent, onder meer via een speciaal traineeship. Maar in 2021 bleek dit bij lange na niet gelukt: het percentage bleef steken op 13 procent. HvA-voorzitter Jopie Nooren bekende destijds aan HvanA dat het doel ‘te ambitieus’ was. Vorig jaar gaf Nooren aan zich wat dat betreft zorgen te maken over diversiteit als doelstelling.
Weg streefcijfers
Inmiddels treffen de bezuinigingen juist deze groep docenten buitenproportioneel. Docenten met tijdelijke contracten moeten vertrekken, en dat zijn verhoudingsgewijs nou juist mensen met een diversere achtergrond. Het geeft te denken: wat blijft er eigenlijk over van diversiteit en inclusie? Zeker nu regeringspartij PVV de oorlog heeft verklaard aan het ‘woke-gedachtegoed’?
‘Er gebeurt van alles op het gebied van diversiteit, maar wel allemaal los van elkaar’
Docent Sociaal-Juridische Dienstverlening Jacob Eikelboom, die van 2017 tot 2022 betrokken was bij het Platform Inclusie, vindt het ontbreken van concrete cijfers in de plannen van de HvA al langer een groot probleem. ‘Er is geen verantwoording meer op dat niveau. Alles wordt al snel als ‘geslaagd’ gepresenteerd, terwijl ik juist vond dat ambities meetbaar en concreet moesten zijn.’
Neemt niet weg dat hij ziet dat er de afgelopen jaren meetbare successen zijn geboekt, benadrukt Eikelboom. Zo is de KZOP (Klankbordgroep Zwarte Onderwijsprofessionals) opgeheven vanwege het behalen van doelen en bestaan er nu diverse goed georganiseerde en zichtbare studentenclubs, zoals HvA Pride en Students that Matter (StM) voor statushouders die aan de HvA studeren. ‘Toen wij begonnen, moesten we nog knokken voor dat soort ruimte.’
En dat is niet het enige. Sinds september 2024 probeert de HvA alle activiteiten die met diversiteit en inclusie te maken hebben te verbinden via het Diversity Network. Ook gebeurt er veel bij GO-HvA, de plek waar gewerkt wordt aan duurzaamheid, diversiteit en inclusie. ‘De nieuwe structuur heeft voordelen – er is nu een beroepsfunctie van gemaakt – maar ik merk ook dat de betrokkenheid daardoor wat afneemt’, zegt Eikelboom.
Beeld: HvanA | De HvA-Pride boot (archieffoto)
Het wiel uitvinden
Er gebeurt van alles op het gebied van D&I, ziet Pavel van Deutekom, ‘ambitiecoördinator’ duurzaamheid en diversiteit en inclusie binnen GO-HvA. ‘Maar vaak wel los van elkaar’, merkt hij. ‘Er is weinig overzicht of centrale coördinatie en er wordt lang niet op alle niveaus kennis uitgewisseld.’
Diversity Network is in september 2024 opgericht, maar staat nog in de kinderschoenen, volgens Van Deutekom. Op de werkvloer gebeurt ondertussen wél van alles. Er zijn studentenplatforms die zich met het thema bezighouden, trainingen voor docenten, iftars – zelfs de Perzische nieuwjaarsviering werd dit jaar op de Amstelcampus gevierd. En dan zijn er ook nog commissies en mensen die zich bezighouden met inclusief lesgeven en onderwerpen als dekolonisatie, al berust dit volgens Van Deutekom wel vaak op de persoonlijke drive van individuele docenten.
‘Veel collega’s weten niet wat er elders gebeurt, en gaan dan zelf het wiel uitvinden. Prima natuurlijk, maar het zou veel efficiënter en sterker zijn als we elkaar beter weten te vinden en van elkaar leren. Met Diversity Network willen we die kennisdeling aanjagen en faciliteren, om als een satéprikker horizontaal door de organisatie heen activiteiten, collega’s en studenten met elkaar te verbinden.’
HvA Pride en SESI
Zo zijn er tal van initiatieven, maar wat is hun waarde precies? Neem HvA Pride, in december 2019 gestart door docenten Kiek Vellinga en Richard van der Veen om op de HvA een veilige plek te bieden aan de LGBTQ-community.
Van Veen: ‘We willen niemand dwingen tot een coming-out. Alles is vrijwillig en laagdrempelig.’ HvA Pride draait vooral ‘om jezelf kunnen zijn’, maar heeft ook een adviserende rol gekregen binnen de hogeschool. Er zijn contacten met het College van Bestuur, en men denkt mee over thema’s als genderneutrale toiletten, transitieverlof en beleid rond inclusie.
‘De HvA doet aan selectieve diversiteit: het ongemakkelijke gesprek gaan we liever uit de weg’
Nodig ook, volgens Vellinga, want discriminatie is nog altijd aan de orde. ‘In 2019 vroegen sommige heterocollega’s zich af: is dit nog wel nodig? Maar sindsdien zijn de genderneutrale toiletten beklad, worden studenten gepest tijdens groepswerk en voelen sommige queer studenten zich onveilig tijdens hun stage of bij de studieloopbaanbegeleiding. Schrijnend is dat meldingen zelden worden gedaan.’
Er wordt daarom gewerkt aan meer awareness en weerbaarheid – via lezingen in Floor (het cultureel centrum van de HvA) en via trainingen. Van der Veen: ‘Docenten moeten de waarden van diversiteit en inclusie actief uitdragen.’
Een andere plek waar hard aan diversiteit en inclusie wordt gewerkt is het SESI Community Center. SESI staat voor Student Engagement Social Impact. Projectmedewerker Emma Boateng organiseert hier uiteenlopende evenementen die draaien om bewustwording, empowerment en het vertellen van onderbelichte verhalen. ‘Gastcolleges over prekoloniaal Afrika helpen om bestaande denkbeelden te verruimen en laten zien hoe het verleden doorwerkt in het heden, bijvoorbeeld via racisme en andere structuren die tijdens het kolonialisme zijn ontstaan.’
Boateng zegt echter dat structurele verandering uitblijft, omdat ‘‘het systeem’’ niet kritisch wordt bevraagd. Ook zouden thema’s als slavernij en kolonisatie geen vaste plek hebben in het curriculum en de HvA ‘‘ongemakkelijke gesprekken’’ liever uit de weg gaan. Het leed van de Palestijnen heeft haar hierin nog scherper gemaakt. ‘Ik zie dat de hogeschool zich wél uitsprak over Oekraïne, maar zwijgt als het gaat om het geweld in Gaza.’
Beeld: HvanA | De diversiteitsboom op de gezondheidscampus
Zo is er wel meer kritiek op wat de HvA wel en vooral ook niet doet. Docent Charlotte Kemmeren, projectmanager bij SESI, vult aan: ‘We wilden een dialoogavond houden over Gaza, maar toen werd ik gebeld door de directeur Integrale Veiligheid met kritische vragen. De HvA doet volgens mij aan selectieve diversiteit. Sommige vormen van diversiteit lijken meer gewenst — zoals genderneutrale toiletten, die waren in 2021 zo geregeld.’
De toekomst
Terwijl er van alles gebeurt, zijn betrokkenen zelf dus lang niet altijd tevreden met het huidige beleid. Bovendien rijst momenteel de vraag wat er de komende jaren überhaupt van alle initiatieven overblijft. Bezuinigingen verdunnen nu al de activiteiten, vertelt Kemmeren. SESI is nu ruim tien jaar actief, maar valt sinds januari 2025 onder de afdeling Studentenzaken.
‘Het is heel mooi dat we in deze tijden van bezuinigingen nog steeds bestaan, want we bereiken veel studenten en bieden ondervertegenwoordigde stemmen een podium. Maar we zijn minder autonoom dan toen we een eigen fysieke plek hadden.’
Van Deutekom vreest de ‘kaasschaafmentaliteit’, zegt hij. ‘Een krimpend aantal studenten maakt de situatie niet makkelijker. Als een organisatie met een budget van 500 miljoen opeens 10 procent moet bezuinigen, dan ben ik bang dat diversiteit en inclusie niet op de eerste plaats komt.’ Daar komt dus nog bij dat veel medewerkers met een diversere achtergrond deze jaren de HvA moeten verlaten, omdat zij een tijdelijk contract hebben.
En hoe zit het dan met het veranderde maatschappelijke klimaat in de wereld, met Donald Trump die DEI (Diversity, Equity & Inclusion) de oorlog heeft verklaard? En ook in Nederland met de PVV, die zich fel keert tegen ‘woke’ en activisme in het hoger onderwijs? Heeft de HvA daar ook last van?
‘Het is niet ondenkbaar dat onze verworvenheden in Nederland ook in gevaar komen’
Van der Veen van HvA Pride maakt zich grote zorgen over de toekomst, bekent hij. ‘Trump leek een tijdje een grap, maar is dat niet. Het is niet langer ondenkbaar dat ook hier in Nederland onze verworvenheden in gevaar komen, zowel juridisch als sociaal’ (zie kader).
Van Deutekom wil positief blijven. De uitdaging ligt volgens hem in het vinden van de juiste balans en in het inbedden van de ambitie in het onderwijs.
‘Diversiteit zou uiteindelijk niet apart georganiseerd moeten worden, maar geïntegreerd moeten zijn in alle activiteiten. Idealiter zou het op een gegeven moment niet meer nodig moeten zijn deze thema’s apart te adresseren en concrete doelen te stellen. Maar zolang er zo veel ongelijkheid en exclusie in de wereld is, vind ik dat we als kennisinstelling de verantwoordelijkheid hebben hier iets aan te doen. Diversiteit stopt niet in 2026 als het instellingsplan afloopt.’
Universiteiten
Universiteiten lijken al meer dan hogescholen de gevolgen te ondervinden van de komst van Donald Trump als president van de Verenigde Staten. Samenwerkingen met Amerikaanse onderzoekers zijn stilgevallen, financiering van meerdere projecten is stopgezet.
Ook ontvingen Nederlandse onderzoekers een vragenlijst uit de V.S. waarin ze onder meer moesten aangeven of ze met hun onderzoeksproject wel ‘vrouwen beschermden tegen de gender-ideologie’.
Amerikaanse sites waarvan Nederlandse onderzoekers gebruikmaakten, zijn verder ook uit de lucht gehaald.
In Amerika zelf maakt Trump ondertussen ruzie met de universiteit van Harvard omdat het diversiteitsbeleid en de Gaza-protesten daar hem niet kunnen bekoren.
Boateng en Van der Veen beamen dit. Zij zien onderwerpen als dekolonisatie, intersectionaliteit en queerness graag in het gehele curriculum ingebed, in plaats van dat ze als aparte thema’s worden besproken. Kemmeren zegt dat het College van Bestuur nu aan zet is: ‘Ze moeten mooie woorden omzetten in daden — in ruimte, in inclusieve plekken, en in echt impactvol beleid.’
