Hoe Oekraïne studeert in tijden van oorlog: ‘We geven nu les in schuilkelders’

juni 8, 2026
Beeld:

Simon Kuznets University

Afgestudeerden van Simon Kuznets

Op
08 juni 2026

Ruim vier jaar sinds de ‘grote invasie’ probeert het hoger onderwijs in Oekraïne er het beste van te maken. HvanA wilde weten hoe het de studenten en docenten in het land vergaat. Twee Oekraïners vertellen hoe zij de oorlog beleven: ‘Lesgeven doen we nu in schuilkelders.’

Oleksandra Starodubova

Student Tandheelkunde aan Bogomolets National Medical University, in Kyiv

Na een lange periode van online onderwijs gaat tweedejaarsstudent Oleksandra sinds maart weer fysiek naar school. Hoewel de colleges weer doorgaan, is de oorlog nooit ver weg.

‘Eigenlijk is de oorlogsdreiging altijd aanwezig, ook tijdens mijn lessen. Zodra het luchtalarm afgaat worden de colleges stilgelegd en zoeken we veiligheid in het metrostation in de buurt of in de kelder van de universiteit.’

‘Tijdens de wintermaanden was dat anders, toen lag het onderwijs vrijwel stil. Zonder elektriciteit viel het internet continu weg en waren zelfs de online lessen nauwelijks haalbaar. Studeren deden we toen nog zo veel mogelijk zelfstandig.’

Beeld: Eigen beeld | Oleksandra loopt van de campus terwijl het luchtalarm klinkt

Inmiddels volgt Oleksandra alweer enkele maanden colleges op locatie, al voelt dat nog niet normaal. ‘Voor mijn lessen reis ik tussen verschillende universiteitsgebouwen verspreid door de stad. Sommige gebouwen hadden in het voorjaar nog steeds geen verwarming. Gelukkig mochten we onze jassen aanhouden in de les.’

 ‘Via Telegram-kanalen houden we in de gaten waar drones zich bevinden’

Je raakt op een bepaalde manier gewend aan studeren in oorlogstijd. ‘We leven niet voortdurend in angst, maar we zijn wel constant alert op raketten, drones en natuurlijk op het luchtalarm. Via Telegram-kanalen houden we in de gaten waar drones zich bevinden en hoeveel tijd we nog hebben om een veilige plek te bereiken.’

De uitputting valt Oleksandra het zwaarst. ‘Nachtelijke aanvallen verstoren mijn slaap intens. Vaak moet ik na een urenlang luchtalarm gewoon naar college. Ik heb het geluk dat veel van mijn lessen later op de dag beginnen, dan kan ik overdag nog wat uren slaap inhalen. Maar als ik om half negen moet beginnen, ben ik kapot.’

  • brand Oekraïne gebouw
  • Oekraïne

Beeld: Eigen foto | Beelden van Oleksandra tijdens de oorlog

Docenten tonen volgens haar wel begrip voor de omstandigheden waarin studenten moeten presteren. Toch blijven de verwachtingen hoog. ‘Het curriculum wordt niet aangepast vanwege de oorlog. Uiteindelijk moeten alle vakken worden afgerond, wat er ook gebeurt.’

Naast haar studie werkt Oleksandra als tandartsassistente en mondhygiëniste in de praktijk van haar ouders. ‘Ook maak ik tooth gems en geef ik Grieks aan Oekraïense studenten. Juist die dingen, maar ook mijn danslessen en het afspreken met vriendinnen, helpen mij om mentaal gezond te blijven. De oorlog heeft een grote impact, maar ik probeer mijn leven er niet door te laten bepalen.’

Vanwege de recente grootschalige Russische aanvallen op Kyiv verblijft Oleksandra momenteel met haar ouders in een klein dorp net buiten de hoofdstad. Daar probeert ze zich voor te bereiden op haar tentamens van volgende week. ‘Concentreren is niet altijd makkelijk, maar ik ben op tijd begonnen met leren. Ik heb er een goed gevoel over.’

Hanna Starkova Aarhus Oekraïne

Beeld: Eigen foto | Hanna Starkova op haar kantoor aan de universiteit van Aarhus

Hanna Starkova

Docent aan Simon Kuznets Kharkiv National University of Economics, in Kharkiv

Hanna Starkova, docent-onderzoeker en associate professor aan Kharkiv National University of Economics, kan niet meer lesgeven op locatie. Ze kampt met depressie en liep door de oorlog een posttraumatische stressstoornis op.

‘Ik zou graag terug willen, maar mijn mentale problemen liggen in de weg. De klachten die ik heb, door wat ik gezien heb, zijn te hevig. Gelukkig kan ik nog blijven lesgeven, op afstand vanuit Denemarken. Daar heb ik mijn decaan voor te danken, die het team bij elkaar houdt.’

Vanuit de Universiteit van Aarhus werkt Starkova als post-doc onderzoeker. Ze onderzoekt media en internetcultuur in tijden van oorlog. ‘Hele oorlogen worden op Wikipedia uitgevoerd. Ik blijf versteld staan van de Russische propagandamachine, die beter is dan je denkt.’

Lesgeven op afstand is soms minder makkelijk. ‘Op zich gaat het mij goed af. Ik werk nog steeds met Zoom, het programma dat in coronatijd opkwam. Maar voor studenten moet het soms inderdaad wat vreemd zijn dat ik ze nooit fysiek zie. Ik vraag ze ook weleens: heb je dan nergens last van, zo studeren tijdens de oorlog? Dan zeggen ze: nee hoor, mevrouw. Gaat prima.’ Starkova lacht. ‘Ze zijn heel sterk, die studenten.’

‘In Kharkiv heb je slechts seconden de tijd om dekking te zoeken, we zitten vlak aan de grens’

Op de universiteit in Kharkiv worden sinds een jaar eindelijk weer fysieke colleges gegeven, vertelt Starkova. ‘Het kostte even een paar jaar, maar de kelders waarin de colleges gegeven kunnen worden zijn nu eindelijk klaar.’

Eerder was dat niet mogelijk. ‘En in Kharkiv is dat nog meer dan in een stad als Kyiv een probleem. In Kyiv heb je iets langer de tijd om dekking te zoeken als de bommen komen. Hier is het een kwestie van seconden – we zitten vlak aan de Russische grens.’

  • Oekraïne afgestudeerden
  • eerstejaars Oekraïne

Beeld: Eigen foto / Simon Kuznets University | Het leven aan de universiteit in tijden de oorlog

De universiteit past zich zo op zijn eigen manier aan. Onder meer door het geven van colleges aan studenten over wat het betekent om je land te verdedigen. ‘Bij veel opleidingen is het nu een integraal onderdeel van het curriculum geworden. Soms zijn docenten het er niet mee eens, omdat ze vinden dat studenten vrij moeten zijn van de oorlog.’

‘Zelf wil ik er niet meer zo naïef instaan. Toen ik in 2014 nog verslaggever was, heb ik het gevaar al gezien. Ik zag hoe de Krim werd ingenomen en hoe de soldaten in Donetsk marcheerden. Het grote gevaar is er al heel lang. We moeten allemaal ons steentje bijdragen, ook aan de universiteit. Als Oekraïne valt, is er geen toekomst. Zo simpel is het.’

Deel dit verhaal op je socials

Lees ook
Lees ook
Website | + posts

Eindredacteur bij HvanA. Ik volg en schrijf van alles en luister graag naar de verhalen die je te vertellen hebt. Tips voor zo’n goed verhaal op HvanA? Stuur een mailtje naar benne@hvana.nl.