Harde cijfers leggen de studeercrisis bloot

Voltijds ingeschreven, maar allang niet meer voltijds bezig. Nieuw onderzoek laat zien dat studenten minder studeren, minder naar college komen en hun tijd anders verdelen. Geen incident, maar een trend.

HvanA schreef er eerder al over: je kunt inmiddels spreken van een studeercrisis. In veel opleidingen komt nog maar één op de drie studenten naar de les.

Nieuw onderzoek van Hanneke Theelen, Patrick Debats en Izaak Dekker laat nu zien hoe groot die ontwikkeling echt is — en zet er harde cijfers achter. Het onderzoek is in Thema gepubliceerd, HvanA zet de belangrijkste punten op een rij.

Studenten zeggen zelf minder aan studie te besteden
De studietijd van studenten is de afgelopen jaren flink gedaald. In 2016 gaven hbo-studenten nog aan gemiddeld 39 uur per week te studeren. In 2024 is dat nog maar 29 uur. Dat is een verlies van 10 uur per week. Tegelijk is het aantal studenten dat echt 40 uur studeert gehalveerd. En de groep die minder dan 20 uur studeert, is juist sterk gegroeid.

Omvangrijke metingen bevestigen het beeld
Ook de aanwezigheid in colleges laat hetzelfde beeld zien. De onderzoekers analyseerden 8,9 miljoen aanwezigheidsregistraties van ruim 27.000 studenten, over een periode van elf jaar. Daaruit blijkt dat de gemiddelde aanwezigheid is gedaald van 43 procent vóór corona naar ongeveer 31 procent nu.

Opvallend: die daling begon al vóór de pandemie en ging daarna gewoon door. Het is dus geen tijdelijk effect, maar een trend die al langer speelt.

Studietijd en aanwezigheid hangen direct samen met studiesucces

Niet onschuldig
Volgens de onderzoekers is dat niet onschuldig. Studietijd en aanwezigheid hangen direct samen met studiesucces. Minder komen en minder studeren betekent dus ook: minder leren. Dat wordt extra zichtbaar nu studenten steeds vaker gebruikmaken van generatieve AI bij opdrachten. Als studenten niet aanwezig zijn en het leerproces minder zichtbaar is, wordt het moeilijker om te beoordelen wat ze echt kunnen, schrijven de onderzoekers.

Deel van de oorzaken
Tegelijk verschuift de tijd van studenten. Ze werken meer naast hun studie. Voor hbo-studenten steeg dat van ongeveer 10 naar 15 uur per week. Dat verklaart een groot deel van de afname in studietijd. Andere factoren, zoals reistijd of social media, spelen volgens de beschikbare data een kleinere rol.

Conclusie
De onderzoekers trekken daar een duidelijke les uit: de voltijdstudent bestaat in de praktijk steeds minder. ‘Eens trekt men de conclusie, de voltijdstudent is een illusie’, staat in het rapport. Opleidingen gaan nog steeds uit van een studielast van ongeveer 40 uur per week, maar veel studenten halen dat bij lange na niet. Daarmee ontstaat een groeiende kloof tussen wat op papier wordt verwacht en wat er echt gebeurt.

Wat dit betekent voor het hoger onderwijs, laten de auteurs bewust open. Maar de vraag ligt er wel: wat gebeurt er als de hogeschool is ingericht op voltijd studeren, terwijl een het grootste deel van de studenten dat in de praktijk niet meer doet?

Volgens Theelen, Debats en Dekker is het tijd om die ontwikkeling serieus te nemen: in voltijdopleidingen is de studielast structureel aan het verschuiven.