‘Er zijn bescheiden mannen, narcistische vrouwen, grote meiden en stille jongens’

Nieuws, memes, viral TikTok-trends? De wereld van haar studenten gaat razendsnel, weet Suzanne Okkes. Maar soms draait iemand de wereld een uurtje terug, vooral als het over mannen en vrouwen gaat. ‘Ik ben daar niet dol op’, schrijft Suzanne, ‘want door dat hokjesdenken verandert er nooit iets.’

Prachtblad HvanA had vorige week een item over de vraag: hoe komt het dat vrouwen beter presteren op school dan mannen? Het is al jaren bekend dat de verschillen in studiesucces tussen mannen en vrouwen steeds groter worden.

De cijfers liegen er niet om: bij ons op de HvA heeft na vijf jaar studeren slechts 38 procent van de mannen een diploma, tegenover 58 procent van de vrouwen. In het filmpje komen verschillende verklaringen voorbij, maar één idee duikt telkens op: vrouwen zouden beter kunnen plannen en organiseren.

Het is een verklaring die vaak wordt genoemd in artikelen en discussies over genderverschillen. En ik ben er niet dol op.

Studeren is echt wel wat meer dan stilzitten, netjes je agenda bijhouden en braaf je to-do’s afvinken

Want bij zulke verklaringen ligt het hokjesdenken altijd op de loer, en daar houd ik niet van. Niet alleen omdat de werkelijkheid stukken gevarieerder is dan het stereotype – ik ken zat chaotische vrouwen en strak georganiseerde mannen – maar ook vanwege de suggestie dat goed studeren vooral een kwestie is van stilzitten, netjes je agenda bijhouden en braaf je to-do’s afvinken. En vooral omdat we zowel mannen als vrouwen tekortdoen wanneer we ons erbij neerleggen dat de een ‘nou eenmaal’ niet kan plannen, en de ander juist fantastisch.

In mijn klas – bij Creative Business gaat het dan vaak om zo’n twintig meiden en twee à drie jongens – probeer ik die geniepige rolpatronen wel te doorbreken. Op mijn eigen kleine manier. Jongens laten plannen, meiden laten presenteren, ‘de lat’ niet laten beïnvloeden door m/v-verschillen. In assessments geef ik de meiden ook weleens mee dat ze er gerust serieus bij mogen kijken als ze hun werk aan het presenteren zijn. Vrouwen die zichzelf klein maken door verontschuldigend te lachen als ze in het openbaar iets zeggen: ik was er zelf ooit eentje, en nee, ook daar ben ik niet dol op.

Want wat we van mensen verwachten, gebeurt. Wie de boodschap meekrijgt ‘jij bent een jongetje, jij hebt veel structuur nodig want jongetjes zijn slordig’, gaat zich daarnaar gedragen en wacht af tot de structuur van buitenaf wordt aangeboden. En andersom: vrouwen van wie vanaf jonge leeftijd wordt verwacht dat ze bescheiden, behulpzaam en netjes zijn, leren dat gedrag dan ook aan.

De meiden in mijn klas pakken in een projectgroep net wat eerder de rol van planner, taakverdeler en deadline-zetter op

In projectgroepjes zie ik die dynamiek vaak terug: de meiden pakken in een projectgroep net wat eerder de rol van planner, taakverdeler en deadline-zetter op, waardoor de jongens mee moeten in de gestelde kaders. Dat levert vervolgens geregeld irritaties op: waarom doet zij zo bazig? Waarom doet hij zo laks? En ik maar roepen dat de verschillen niet zo groot zijn. Misschien heb ik ongelijk, maar de verschillen worden wel uitvergroot door het denken en werken in hokjes. Wie doet wat die altijd heeft gedaan, leert niets nieuws. En zo verandert er dus ook niets.

En dat terwijl er in onze samenleving nog heel wat te veranderen is. Mannen doen het weliswaar slechter op school, maar vrouwen zijn nog altijd ondervertegenwoordigd in topfuncties, verdienen minder dan mannen, hebben – zeker wereldwijd – minder politieke macht. We leven in een wereld waarin een man als Johan Derksen, ondanks zijn veelvuldig tentoongespreide racisme en seksisme, een Televizierring wint.

Terwijl uitgesproken vrouwen, bijvoorbeeld in de politiek, letterlijk worden weggepest met on- en offline haat en bedreigingen. Wat voor effect denk je dat dat heeft op het zelfvertrouwen van jonge mannen en vrouwen? Ik begrijp wel hoe het komt dat mannen zichzelf soms wat overschatten, en veel ruimte innemen, waar vrouwen juist geneigd zijn te denken: ik hou maar even m’n mond. Nee, niet alle mannen zijn luid, niet alle vrouwen zijn bescheiden – maar we lopen er allemaal af en toe tegenaan: wat we van mensen verwachten, gebeurt.

Hokjes beperken iedereen. Er zijn bescheiden mannen, narcistische vrouwen, grote luide meiden en verlegen stille jongens. Planners en losbollen, snelle denkers en bedachtzame dromers, leiders en volgers, mieren en krekels. De tweedeling man-vrouw is maar één van de vele categorieën waar we iedereen in proberen te passen. Een grove indeling, die geen recht doet aan alle genderidentiteiten en alle individuele variatie in talent en temperament.

De werkelijkheid is zoveel interessanter dan de stereotypen. Laten we elkaar zoveel mogelijk blijven aanspreken als hok-vrije mensen. En onze samenleving zo inrichten dat alle planners, krekels, m’s, v’s en x’en tot hun recht komen.