Een vijf, AI-fraude of gedoe met de examencommissie: wat zijn je rechten?
Ruben Cress
Een 5,4 waar je het niet mee eens bent, een toetsregel die tijdens het vak ineens verandert of een oproep van de examencommissie omdat je ChatGPT zou hebben gebruikt. Moet je je daar als student bij neerleggen? Niet altijd, zegt onderwijsjurist Babette Salamat.
HvanA legde mr. Babette Salamat een reeks herkenbare studentenproblemen voor. Zij is onderwijsjurist en oprichter van Studentzaken, een juridisch kantoor dat studenten bijstaat in conflicten met hogescholen en universiteiten.
Ze procedeert voor studenten bij Colleges van Beroep voor de Examens (CBE) en de Raad van State (RvS) en is gespecialiseerd in onder meer fraude- en plagiaatzaken.
We legden haar een aantal herkenbare situaties voor.
Ik heb een 5,4, maar volgens mij klopt mijn beoordeling niet. Kan ik in beroep?
‘Alleen zeggen dat je eigenlijk een 5,5 verdient, heeft weinig zin. Een rechter gaat niet zelf bepalen of jouw verslag inhoudelijk toch voldoende is. Maar je kunt wel kijken of de beoordeling op de juiste manier tot stand is gekomen.’
‘Zijn de regels gevolgd? Is goed uitgelegd waarom je een onvoldoende hebt gekregen? Als je alleen een rubric terugkrijgt waarin vakjes zijn aangevinkt, kan dat onvoldoende zijn. Je moet kunnen begrijpen hoe jouw beoordeling tot stand is gekomen.’
‘Ook kun je kijken of de toets overeenkwam met wat vooraf was aangekondigd. Als daar iets objectief fout is gegaan, heb je een veel sterker punt.’
Ruben Cress | mr. Babette Salamat
Mijn opleiding heeft tijdens het vak de toetsregels veranderd. Mag dat?
‘Niet als die nieuwe regels vervolgens op jou worden toegepast. Je kunt niet achteraf langs een lat worden gelegd die op dat moment niet gold.’
‘Stel dat tijdens een module ineens wordt bepaald dat je bij twee bijeenkomsten aanwezig moet zijn geweest om een cijfer te krijgen, terwijl dat vooraf geen voorwaarde was. Dan kan de opleiding dat niet achteraf alsnog als beoordelingscriterium invoeren.’
Ze zeggen dat ik fraude heb gepleegd met ChatGPT. Wat moet ik doen?
‘Vraag eerst waarvan je precies wordt verdacht. Om welke passages gaat het? Waarom zijn die verdacht? Waar baseert de examinator dat op? Welke stukken heeft de examencommissie gekregen?’
‘Jij moet je kunnen verdedigen. Daarvoor moet je weten waarop de verdenking is gebaseerd en moet je de relevante stukken kunnen inzien.
Mr. Babette Salamat is onderwijsjurist en oprichter van Studentzaken. Ze studeerde rechten aan de Rijksuniversiteit Groningen. Ze staat studenten bij in geschillen met hogescholen en universiteiten, onder meer over fraude en plagiaat, beoordelingen en bindende studieadviezen.
Via TikTok en haar podcast legt ze studenten uit wat hun rechten zijn; haar video’s halen geregeld tienduizenden views. Ze procedeert voor studenten bij Colleges van Beroep voor de Examens en, indien nodig, bij de Raad van State.
Je mag niet tijdens het gesprek ineens worden geconfronteerd met informatie die je nog nooit hebt gezien.’
En als een docent zegt: ik zie gewoon aan je schrijfstijl dat dit ChatGPT is?
‘Dan is dat een vermoeden, maar nog geen bewijs. Dat onderscheid is heel belangrijk.’
‘Alleen zeggen dat de schrijfstijl anders is, dat bepaalde woorden opvallen of dat een tekst “zoals ChatGPT schrijft”, is niet automatisch voldoende. Je moet steeds terug naar de vraag: wat is precies het bewijs voor deze beschuldiging?’
Moet ik tijdens zo’n gesprek uitgebreid vertellen wat ik allemaal met AI heb gedaan?
‘Ik zou vooral niet meer zeggen dan nodig is. Niet omdat ik studenten adviseer om niet eerlijk te zijn. Maar studenten zijn vaak gespannen en gaan dan uitgebreid praten. Voor je het weet zeg je iets wat anders wordt geïnterpreteerd dan jij het bedoelde.’
‘Luister eerst naar de beschuldiging, vraag waarop die is gebaseerd en reageer vervolgens op wat je daadwerkelijk wordt verweten.’
AI gebruiken is niet automatisch fraude
Maar stel dat ik ChatGPT wél heb gebruikt?
‘Dan moet je eerst naar de regels kijken. Wat mocht wel en wat mocht niet? AI gebruiken is niet automatisch fraude. Je kunt AI gebruiken om een tekst te schrijven, maar ook om ideeën te verzamelen, feedback te vragen of iets op te zoeken.’
‘Ik adviseer studenten daarom hun prompts en gesprekken met AI te bewaren. Als later wordt gevraagd hoe je AI hebt gebruikt, kun je dat laten zien.’
En wat als ChatGPT een groot deel van mijn opdracht heeft geschreven?
‘Als de regels van de hogeschool zeggen dat je dat niet mag doen, wordt het een ander verhaal.’
‘Als een opdracht volledig door AI gemaakt kan worden, moeten opleidingen misschien niet meer op die manier toetsen. Dan kun je bijvoorbeeld een mondeling assessment doen. Uiteindelijk moet een student boven de stof staan.’
En als er fouten staan in mijn bronnenlijst. Is dat automatisch plagiaat?
‘Nee. Een fout in je bronnenlijst is niet per definitie plagiaat of fraude. Het kan een fout zijn waarvoor je bij de beoordeling punten verliest, maar een fout maken is iets anders dan fraude plegen.’
Weer een andere situatie. Stel dat ik persoonlijke problemen had, maar die pas laat heb gemeld. Ben ik dan ook te laat?
‘Nee. Persoonlijke omstandigheden moeten altijd worden meegewogen, ook als je ze niet tijdig hebt gemeld. Een late melding kan natuurlijk wel een rol spelen bij de beoordeling, zeker als in de onderwijs- en examenregeling staat dat je persoonlijke omstandigheden tijdig moet melden. Maar een commissie kan niet alleen vanwege die late melding zeggen: dan kijken we er niet meer naar.’
‘Mijn advies is wel om zo vroeg mogelijk open kaart te spelen over je situatie, bij bijvoorbeeld een studentendecaan of studieadviseur. Daarmee voorkom je een hele discussie achteraf.’
Dus als een hogeschool zegt: ‘voor jou gaan we geen uitzondering maken’, is dat geen voldoende antwoord?
‘Zo simpel is het inderdaad niet. Een examencommissie moet naar jouw individuele omstandigheden kijken. Ze moet ook beoordelen of vasthouden aan de regel niet onevenredig zwaar uitpakt in jouw situatie . Vervolgens moet ze uitleggen waarom jouw omstandigheden wel of geen reden zijn om van de hoofdregel af te wijken. Alleen zeggen: “Wij maken nooit uitzonderingen”, is dus niet voldoende. Het is mensenwerk, dus maatwerk.’
Ik wil in beroep, maar de termijn van zes weken is net voorbij. Ben ik kansloos?
‘In principe is te laat wel te laat. Maar kijk altijd wat er precies is gebeurd.’
‘Misschien heb je binnen die zes weken al een mail naar de examencommissie gestuurd waarin je duidelijk zegt dat je het niet eens bent met het besluit. Formeel had die misschien naar het College van Beroep voor de Examens gemoeten, maar een examencommissie heeft een doorzendplicht.’
Wanneer kan ik het beste een onderwijsjurist inschakelen?
‘Het liefst zodra er een daadwerkelijk een besluit ligt. Dan kun je kijken naar de motivering, het bewijs, de regels en het dossier en bepalen of beroep zin heeft.’
‘Ik zeg niet automatisch dat een student gelijk heeft. Er zijn ook zaken waarin ik denk: de examencommissie heeft het gewoon goed gedaan. Dan zeg ik ook dat we het niet gaan doen.’
Wat is je belangrijkste advies aan studenten?
‘Leg je niet automatisch neer bij een besluit waar je het niet mee eens bent, alleen omdat het van de examencommissie komt. Vraag wat je precies wordt verweten, vraag om de stukken en kijk of het besluit goed is onderbouwd. En als je het er niet mee eens bent: spreek je uit en wees daar niet bang voor. Daarvoor bestaat het College van Beroep voor de Examens.’
Deel dit verhaal op je socials:
[molongui_author_box]
