‘De wereld is doodeng geworden – logisch dat we zo graag willen griezelen’

Nieuws, memes, viral TikTok-trends? De wereld van haar studenten gaat razendsnel. Maar leuk is het lang niet altijd, weet Suzanne Okkes: mentaal gezien gaat het ook jaren na corona nog altijd slecht met veel jongeren. Ze ziet een parallel met de opkomst van horror.

Maar liefst drie horrorfilms zag ik afgelopen zomer in de bioscoop: Sinners, Weapons en Together. Lang dacht ik dat het niet zo mijn genre was, maar de afgelopen jaren ben ik steeds meer gaan genieten van enge, duistere en weirde verhalen. En niet alleen ik ben veranderd, het genre zelf heeft zich ook ontwikkeld.

Horror is enerzijds gangbaarder geworden – veel mainstream series hebben horror-elementen, denk aan Game of Thrones, Stranger Things, Black Mirror en het razend populaire Wednesday – maar de films zijn ook steeds leuker, scherper en intelligenter geworden. Horror is aan een opmars bezig, zo laten cijfers zien. Vooral Gen Z’ers kijken er graag naar en spelen bijvoorbeeld ook veel horror-geïnspireerde games.

Bij Gen Z’ers is er tegelijkertijd nog iets anders aan de hand: we lezen bijna wekelijks dat steeds meer van hen worstelen met angst en depressie. En ik vermoed dat die twee ontwikkelingen niet helemaal los van elkaar staan.

Tegenwoordig zitten er in elke klas een paar studenten van wie ik weet: die hebben het mentaal heel zwaar

Want volgens de psychologie is griezelen bij een film, boek of game een manier om te oefenen, om de angst te bezweren. Fysiek voel je wel de angst (ik krijste het uit van die jump scare in Weapons!), maar omdat je wéét dat je veilig bent, kun je die angst met je ratio de baas. Je zit immers gewoon in je bioscoopstoel.

Helaas is er toch een groot verschil tussen die thrill-als-oefenmateriaal en de angsten waar studenten steeds vaker mee te maken hebben en die ik zelf ook ken. Tien jaar geleden kwam er misschien twee keer per jaar iemand met me praten over zulke gevoelens, nu zitten er in elke klas wel twee of drie studenten van wie ik weet: die heeft het mentaal heel zwaar. Dat we daar opener over zijn is winst, maar de toename baart me wel zorgen.

Ik weet niet hoe het komt of hoe we het tij moeten keren. Ik weet wel hoe het voelt. Angststoornissen draaien vooral om irrationele angsten. We zijn bang voor heel gewone en meestal objectief ongevaarlijke dingen: in een lift staan, in een trein zitten, op straat lopen. Of tussen andere mensen in een collegezaal zitten. ‘Ik heb paniekaanvallen en daarom moet ik soms ineens uit de les lopen’, vertelde een student mij laatst. Ze glimlachte even, keek me toen weer ernstig aan. ‘Ik moet dan echt weg. Dus dat u niet denkt dat ik zomaar wegloop. Of dat het aan u ligt.’

Waar blijft de horrorfilm die de angst voor ángst behapbaar maakt?

We weten dat treinen, liften en collegezalen niet écht gevaarlijk zijn, toch voelen we stress en paniek. Eén keer toegeven aan de angst, door thuis te blijven, door niet in de trein te stappen, maakt de drempel steeds hoger. Zo kan onze wereld behoorlijk klein worden. Dat voelt heel anders dan die horrorfilm, die altijd een reële angst verbeeldt, hoe uitvergroot of bovennatuurlijk ook.

Goede horrorfilms gaan, onder alle toeters en bellen van evil clowns, vampiers of zombies, over grote thema’s en over universele angsten. Zo gaat The Shining over een onveilig gezin, Sinners en Get Out over racisme en uitbuiting, 28 Years Later over ziekte en isolement (corona-flashbacks, iemand?). Body-horror-film Together gaat over een thema waar veel jonge mensen zich in zullen herkennen: bindingsangst.

Je hoeft bepaald geen paniekstoornis te hebben om voor zulke grote issues bang te zijn. Nog los van het feit dat de échte wereld natuurlijk ook doodeng is, vol als die is met oorlog en geweld. Volkomen rationeel om daar af en toe angstig en wanhopig van te worden. Moeilijker wordt het als we ongrijpbare zaken vrezen, als er ‘niks’ is, maar de angst zelf de tegenstander is. Waar blijft de horrorfilm die díe angsten behapbaar maakt? Ik ga er meteen naartoe, jump scares of niet.