‘Dat is nu net wat Amsterdam nooit was: humorloos en kleinburgerlijk’

Docent Jacob Eikelboom schrijft elke twee weken een column over het verwarrende leven op en rond de hogeschool. Deze week zag hij een rauwe, ‘echt Amsterdamse’ expositie op de Wallen. Hij vraagt zich af: moet hij zijn studenten meenemen, of zouden zij deze expo maar vunzig en fout vinden?

‘Neuk Mokum terug’, staat in protestletters op de deur van een peeskamer. Op een andere deur lees ik: ‘Hoeren en krakers tegen gentrificatie’. De bekladde deuren zijn een installatie die deel uitmaakt van de Warmoes Biënnale, een kunstproject op de Wallen.

Op locaties als tattooshop Order, de Febo, club Sex Palace en de Oude Kerk zetten kunstenaars, bewoners en ondernemers je aan het denken over het verleden en heden van de Wallen. Het is rauw en soms confronterend, meestal met een knipoog. En taal speelt een grote rol. Hier moet ik heen met mijn studenten, dacht ik bij mijzelf: een geschiedenisles over en een reflectie op veranderingen in de stad, een belangrijk thema in de opleiding waar ik lesgeef, sociaal-juridische dienstverlening.

Zelf vind ik het verschrikkelijk, dat humorloze denken over wat wel en niet mag

Tegelijk merk ik enige terughoudendheid bij mijzelf. Niet zozeer om de teksten, de dildo’s en lingeriesetjes die naast afbeeldingen van de maagd Maria slingeren, maar om de taligheid en het vrijzinnige, jennende karakter van de exposities. Ik vrees dat studenten het ongepast zouden vinden of niet snappen, deze expo. Er is geen uitleg en geen trigger warning voor mogelijk ongemak te bekennen – pas op, dit is een plek waar al honderden jaren vrijheid heerst. Dit zijn de Wallen, waar seks, gein en kapsones al eeuwen samenkomen.

De neiging om ongemak te vermijden zie ik al een tijdje toenemen op de HvA, onder invloed van allerlei varianten van conservatisme, of het nu religieus, sociaal, politiek, links of rechts geïnspireerd is. Dit mag niet of hoort niet, dat moet je cancelen of verbieden, dat is beledigend voor die en die, dat is woke: de rij is oneindig.

Dat mensen zichzelf beperkingen opleggen is vooral jammer voor henzelf, maar het ergste vind ik het humorloze van dat kleine denken. Het is niet te haggelen. Dat is nu net wat de Wallen en Amsterdam nooit waren, humorloos en kleinburgerlijk.

Het Amsterdamse uitdagen, jennen en plagen is inclusief en apolitiek: iedereen krijgt ervan langs

Ik ga gewoon naar die Biënnale, neem ik mij voor, ik laat mij er niet door weerhouden. Het Amsterdamse uitdagen, jennen en plagen is inclusief en apolitiek, iedereen krijgt ervan langs, net zoals seks de meest inclusieve bezigheid is die je kan bedenken. Het overstijgt alle overtuigingen, geloven, culturen en voorkeuren, iedereen doet eraan. Nee, dat bezwaar van ongemak wuif ik weg.

Dan de taal die ik tegenkom in de exposities, veel Jiddisch en Bargoens. Wat is Mokum, vroeg laatst een student toen we samen iets lazen. Wie Mokum niet kent, die weet ook niet wat jennen, gein en kapsones betekenen, laat staan een temeier of een peeskamer. Gelukkig gaat de Warmoes Biënnale met de tijd mee, ook nieuwe taalinvloeden komen aan bod. Maar ze bestaan naast elkaar.

Net zo goed als je moet weten wat de bims of de smib is, of een barki, billetjes chappen of pagga slaan, zo moet je ook weten wat een pikketanis, kaaljakker of gajes is. Aan taalgentrificatie doen ze niet op de Wallen. En snap je iets niet? Op de Wallen is er altijd wel iemand die wel weet wat iets is. Een mooie les in woordenschat. Ook dat bezwaar is weggewerkt.

Volgens mij zie ik gewoon waanbeelden, onderschat ik mijn studenten en hun vermogen om te gaan met ongemak en onbekendheid. Vaak zijn het maar poses, die conservatieve on-Amsterdamse gekte, identiteitsmaskers die mensen opzetten omdat ze niet weten wat ze echt vinden. Die maskers verdwijnen als sneeuw voor de zon als je rondloopt op de Wallen. De mazzel.

Je kan de exposities op de Warmoes Biënnale bekijken tot 3 mei.

Meer columns lezen van Jacob? Je vind ze hier allemaal verzameld.