AI als vervanging voor de afgestudeerde hbo’er? Zo’n vaart loopt het niet

Verdwijnen er nou al veel banen door chatbots? En neemt generatieve AI allerlei taken over op de werkvloer? Als je het afgestudeerde hbo’ers vraagt, valt het nog wel mee in hoeverre AI de mens vervangt. Het is eerder dat het takenpakket op de werkvloer verándert door AI.

Dat blijkt uit een grootschalig onderzoek naar de positie van afgestudeerde hbo’ers. Onderzoekers van het Researchcentrum Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) wilden weten hoe het hbo’ers vier tot acht jaar na hun diploma vergaat en brachten daar deze week een rapport over uit.

Het gaat om een soort speciale uitgave van de hbo-monitor, waarin afgestudeerden is gevraagd hoe het met hun carrière gaat. Met deze keer: extra aandacht voor de rol van AI op de werkvloer.

Goede uitgangspositie
Uit het onderzoek blijkt opnieuw dat de meeste hbo’ers er goed op staan. In de meeste sectoren is weinig werkloosheid: zo is er in het onderwijs, de zorg en techniek eigenlijk altijd wel werk te vinden. Kunststudenten vormen een uitzondering: zij zijn vaker een paar maanden werkloos na hun afstuderen en verdienen meestal een stuk minder. De hbo’ers die in het onderwijs of de zorg zijn gaan werken, verdienen van iedereen het meest, blijkt uit het onderzoek.

Dat is allemaal niet zo veel nieuws onder de zon. Nieuw is wel dat de onderzoekers van het ROA in dit rapport de rol van AI meenamen. Want is het nou echt zo dat AI veel banen overneemt, zoals de afgelopen jaren geregeld in het nieuws te lezen valt? En klopt het dat er veel startersfuncties verdwijnen, zoals Het Parool deze week concludeerde in een nieuw artikel?

Werk verandert
Het onderzoek van het ROA zegt niet direct iets over het aantal banen op de markt, maar lijkt het beeld van grootschalige AI-ficering van de werkvloer wel wat te nuanceren.

Volgens de afgestudeerde hbo’ers is het namelijk niet zo dat er veel taken zijn verdwenen door AI. Het is eerder dat AI het werk heeft veránderd. Ruim een kwart van de ondervraagde groep ziet nu al dat werkzaamheden door de komst van AI anders zijn geworden.

Voor een aantal van hen lijkt er juist werk bij te zijn gekomen. Vijftien procent van de ondervraagden ziet dat er door AI meer taken zijn. Dat kan van alles betekenen en hoeft niet per se positief te zijn. Denk aan een docent die door de komst van chatbots de toetsing nu AI-proof moet maken, waar dat eerder niet hoefde.

Zeven procent van de ondervraagden heeft werk zien verdwijnen: tekstjes die nu niet meer zelf geschreven hoeven te worden, bijvoorbeeld.

Aanpassen
Wat tot slot vooral opvalt uit het onderzoek, is dat de afgestudeerde hbo’er al massaal AI is gaan gebruiken bij het werk. Ruim zestig procent gebruikt werkelijks of zelfs dagelijks AI in het werk. De Vereniging Hogescholen (VH) grijpt het onderzoek dan ook aan om te wijzen op het belang van doorleren na je studie: ‘Waar vaak wordt gesproken over werk dat verdwijnt door AI, laat dit onderzoek zien dat hbo’ers juist meer taken en verantwoordelijkheden krijgen.’

Welke beroepen de komende jaren vooral wel en niet geraakt worden door de komst van AI, wordt uit het onderzoek niet volledig duidelijk. Onder meer het UWV doet daar momenteel onderzoek naar. Jongeren zelf zullen ook benieuwd zijn. Zo heeft een op de drie het idee dat hun eigen vaardigheden en geleerde skills aan waarde verliezen – en dat door de komst van wat chatbots.