‘Achteraf heb ik veel waardeloos advies gegeven aan studenten met ADHD’

Nieuws, memes, viral TikTok-trends? De wereld van haar studenten gaat razendsnel, weet Suzanne Okkes, dus zomaar al je tijd aan je schoolwerk besteden is zo makkelijk niet. Zéker niet als je ADHD hebt, want dan ben je echt voortdurend afgeleid: ‘Toen ik begon als docent wist ik hier nog bar weinig van af.’

Uitstellen, wegdromen en afdwalen, je zou bijna zeggen dat het mijn hobby’s zijn. Ik doe ’t in ieder geval al mijn hele leven. Ik herinner me heel levendig hoe ik als achtjarige in het weekend aan mijn rekenhuiswerk zat. Rekenen kon ik best, maar ik vond het zo vervelend dat ik in de klas alleen maar zat te wachten tot het voorbij was.

Het gevolg was dat ik mijn rekenwerk mee naar huis kreeg. Daar zat ik op zondagochtend, huilend aan mijn bureau. Ik vond het zó intens oneerlijk dat ik huiswerk moest maken terwijl ‘iedereen iets leuks aan het doen was’. Mijn moeder zat naast me en probeerde mij – afwisselend met bastognekoekjes of vroeg-naar-bed-dreigementen – te motiveren, dan wel te dwingen om de rijtjes af te maken. Woedend was ik, ook op mezelf. Van opmerkingen als ‘dan had je gewoon op school moeten werken’, knapte ik gek genoeg helemaal niet op.

Het is makkelijker om je eigen vinger eraf te bijten dan zomaar aan een lastige klus te beginnen

Fast forward veertig jaar en ik probeer als docent studenten te motiveren en aan te moedigen. Ik spreek geregeld studenten die vooral het plannen en organiseren van de studie een enorm lastige klus vinden. En dat geldt nog eens extra voor de drie tot vijf procent van de studentenpopulatie die te maken heeft met ADHD.

In mijn eerste jaren als docent wist ik daar nog bar weinig van af.

Wat heb ik achteraf gezien veel waardeloze adviezen gegeven aan mijn arme coach-studenten met een ADHD-diagnose. ‘Maak een héle goede planning. En hou je daar ook aan’. ‘Doe het vervelendste klusje eerst: eat the frog’. Ja, allemaal super zinvolle werkwijzen voor mensen zónder ADHD. Alleen wie dat wel heeft, kan makkelijker z’n eigen vinger afbijten dan met frisse moed beginnen aan een saaie, omvangrijke of moeilijke taak.

Die vinger is niet zomaar een metafoor. Ik kwam pas een filmpje tegen van een neurodivergentie-onderzoeker die vertelde dat we dit vrij letterlijk mogen nemen: op het moment dat een ADHD’er aan een lastige taak wil beginnen, treedt hetzelfde mechanisme in werking als wanneer je je eigen vinger eraf zou willen knagen. Je weet dat het kan, maar je brein houdt je tegen, terwijl je het in een noodsituatie wél zou kunnen. En die noodsituatie kan bijvoorbeeld zijn: een keiharde deadline.

Ik ken iemand die, als ze aan het uitstellen is, een flinke som geld overmaakt naar haar beste vriend

Task paralysis heet dat ‘iets’ wat je tegenhoudt. Dan zijn er meer en ingewikkelder trucs nodig dan een goede planning maken. Zo ken ik iemand die, als ze aan het uitstellen is, een flinke som geld overmaakt naar haar beste vriend. Die mag het pas weer terugstorten als de klus is afgerond: ze moet een screenshot sturen van haar ingeleverde werk. Zo creëert ze voor zichzelf een extra laag motivatie. Wachten tot het allerlaatste moment is ook zo’n manier om urgentie te creëren: die deadline geeft net de adrenalinekick die je nodig hebt.

Hoe kunnen we studenten met ADHD het beste ondersteunen? We kunnen in onderwijsontwerp soms al veel winst halen uit kleine aanpassingen: duidelijke deadlines, grote projecten opknippen in kleinere subtaken. Focussen op wat goed gaat niet te vergeten. Zo brak m’n hart een beetje toen een student vertelde hoe ze opleefde van positieve feedback. ‘Ik heb zó vaak gehoord “je doet je best niet” – m’n zelfvertrouwen is echt een beetje verpest.’

We kunnen in de begeleiding helpen met plannen en structuur creëren. Bijvoorbeeld door wekelijks even te bellen met een afstudeerder. Die wil dan graag vooruitgang laten zien, en dat kan weer helpen om aan de slag te gaan. Perfect wordt het niet, en er is ook veel waar we niet bij kunnen helpen. Linksom of rechtsom, die deadlines moeten we allemaal halen. Dat zal voor de een altijd lastiger zijn dan voor de ander. Maar begrip voor hóé lastig kan veel verschil maken.

Dan ga ik nu even mijn eigen vinger afbijten: ik heb nog een hele stapel nakijkwerk.